قرآن کریم
د

واژه‌های قرآنی — حرف دال

۱۳۹ واژه با معنای فارسی
ردیفواژه قرآنیمعنای فارسی
۱دَائِبَيْنَدو سير کننده دائمي (اسم فاعل ازکلمه دأب به معناي ادامه سير است)
۲دَائِرَةُپيش آمد ( بيشتر در حوادث سوء به کار مي‏رود)
۳دَائِمٌهميشگي
۴دَائِمُونَهميشگي ها
۵دَابَّةٍجنبنده - هر جنبنده و جانداري است که روي زمين کوچکترین حرکت و جنبشي دارد
۶دَابِرَمتعلقات هر چيز است که بعد از آن چيز بيايد و به آن بپيوندد( قطع دابر کنايه از نابود کردن و منقرض ساختن چيزي است به طوري که بعد از نابودی اثر و دنباله ای از آن باقي نماند. "دَابِرَ هَٰؤُلاَءِ مَقْطُوعٌ مُّصْبِحِينَ: ریشه اینان قطع شده است در حالی که وارد صبح می شوند(اینان در حالی صبح می کنند که هیچ اثری از آنها باقی نمی ماند)")
۷دَاحِضَةٌباطل کننده و زوال دهنده
۸دَاخِرُونَذليلان - متواضعان(اسم فاعل از مصدر دخور به معني ذلت و تواضع)
۹دَاخِرِينَذليلان - متواضعان(اسم فاعل از مصدر دخور به معني ذلت و تواضع)
۱۰دَاخِلُونَوارد شوندگان
۱۱دَاخِلِينَوارد شوندگان
۱۲دَارمحل سکونت - خانه - سرا - محلي است که انسان آن را بنا مي‏کند و در آن ساکن مي‏شود و خود و خانواده‏اش را منزل و ماوا مي دهد (درجمله "تَمَتَّعُواْ فِي دَارِکُمْ " منظور شهري است که قوم ثمود در آن سکونت داشتند و اگر شهر در اينجا دار ( خانه) ناميده شده، بدين مناسبت بوده که شهر نيز مانند خانه، اهل خود را در خود جمع مي‏کند)
۱۳دَارِکُمْمحل سکونتتان (درجمله "تَمَتَّعُواْ فِي دَارِکُمْ " منظور شهري است که قوم ثمود در آن سکونت داشتند و اگر شهر در اينجا دار ( خانه)ناميده شده، بدين مناسبت بوده که شهر نيز مانند خانه، اهل خود را در خود جمع مي‏کند)
۱۴دَارِهِخانه اش (دار: محلي است که انسان آن را بنا مي‏کند و در آن ساکن مي‏شود و خود و خانواده‏اش را منزل و ماوا مي دهد)
۱۵دَارِهِمْمحل سکونتشان (درجمله "تَمَتَّعُواْ فِي دَارِکُمْ " منظور شهري است که قوم ثمود در آن سکونت داشتند و اگر شهر در اينجا دار ( خانه)ناميده شده، بدين مناسبت بوده که شهر نيز مانند خانه، اهل خود را در خود جمع مي‏کند)
۱۶دَاعِدعا کننده(دعاء و نيز کلمه دعوت به معناي معطوف کردن توجه و نظر شخص دعوت شده است به سوي چيزي که آن شخص به سوی آن دعوت شده و اين کلمه معنائي عمومي‏تر از کلمه نداء دارد، براي اينکه نداء مختص به باب لفظ و صوت است، ولي دعاء، هم شامل دعوت کردن بوسيله لفظ مي‏شود و هم شامل آنجايي که کسي را با اشاره و يا نامه دعوت کنند، علاوه بر اين، لفظ نداء مخصوص آنجايي است که طرف را با صداي بلند صدا بزني، ولي لفظ دعاء اين قيد را ندارد، چه با صداي بلند او را بخواني و چه بيخ گوشي و آهسته دعوتش کني، هر دو جورش دعوت است)
۱۷دَاعِيَدعوت کننده (دعاء و نيز کلمه دعوت به معناي معطوف کردن توجه و نظر شخص دعوت شده است به سوي چيزي که آن شخص به سوی آن دعوت شده و اين کلمه معنائي عمومي‏تر از کلمه نداء دارد، براي اينکه نداء مختص به باب لفظ و صوت است، ولي دعاء، هم شامل دعوت کردن بوسيله لفظ مي‏شود و هم شامل آنجايي که کسي را با اشاره و يا نامه دعوت کنند، علاوه بر اين، لفظ نداء مخصوص آنجايي است که طرف را با صداي بلند صدا بزني، ولي لفظ دعاء اين قيد را ندارد، چه با صداي بلند او را بخواني و چه بيخ گوشي و آهسته دعوتش کني، هر دو جورش دعوت است
يَوْمَئِذٍ يَتَّبِعُونَ ٱلدَّاعِيَ لَا عِوَجَ لَهُ وَخَشَعَتِ ٱلْأَصْوَاتُ لِلرَّحْمَـٰنِ فَلَا تَسْمَعُ إِلَّا هَمْسًا: در آن روز به دنبال آن دعوت کننده(بنا به روایتی از امام صادق علیه السلام آن "داعی: دعوت کننده" امیرالمؤمنین علی علیه السلام است) راه می افتند که کجی و انحرافی ندارد(مانند دوران زندگیش در دنیا دقیقًا به همان سمتی گام بر می دارد که پروردگار به او فرمان داده است) و صداها خاشع می شود(همگان در آن زمان و آنجا، عظمت پروردگار تعالی را با قلبشان احساس می کنند و این احساس قلبی موجب بروز حالت فروتنی در تمام وجودشان از جمله صدایشان می شود و طبق آیه ای دیگر حتی در نگاهشان هم اثر می گذارد) و جز صدای مخفی و آهسته ای نمی شنوی(در دنیا عربده کشیها و فریادهای باطل بسیار شنیده می شود چون بسیاری از انسانها ناچیزی خود را در برابر عظمت پروردگار تعالی، درک نمی کنند ولی در قیامت که همگان عظمت پروردگارشان را مشاهده می نمایند از آن جمعیت بسیار، صدای چندانی شنیده نمی شود))
۱۸دَافِعٌدفع کننده
۱۹دَافِقٍجهنده (ماء دافق آبي است که با سرعت و فشار جريان داشته باشد.در سوره مبارکه طارق آيات شريفه ۵ تا ۷ آمده است که: "پس انسان بايد بنگرد که از چه چيز آفريده شده است؟از آبی جهنده *آفريده شده است که از بین کمر و استخوانهای سینه بیرون می آید"
بسیاری با نگاهی ناقص به یافته های علمی و عنوان کردن این موضوع که "منشأ نطفه انسان بیضه مرد(محل تولید اسپرم) و تخمدان زن (محل تولید تخمک) می باشد که هیچکدام ربطی به کمر و قفسه سینه ندارند"به خیال خام خود مدعی شده اند در قرآن کریم عیب و ایراد پیدا کرده اند امّا نگاهی کاملتر همراه با استناد به یافته های جدیدتر علمی اعجاز قرآن را نمایان می سازد. پس از رسیدن به سن بلوغ تنها مغز استخوان‌هایی همانند مهره‌ها، جناغ سینه و دنده‌ها که همان اسکلت محوری خوانده می‌شوند (صلب و ترائب) عمل خونسازی را انجام می‌دهند ضمن اینکه اغلب سلولهای بنیادی پس از بلوغ در این ناحیه تولید می شود اما این چه ربطی به تولید اسپرم و تخمک دارد.
واضح است که منشأ هر ساخت و سازی در بدن انسان، خون می باشد زیرا خون، اکسیژن و دیگر مواد اولیه مورد نیاز هر ساخت و سازی را در اعضای مختلف تأمین می کند گرچه موضوع به همین جا ختم نمی شود.
بر اساس گزارشی که متن کامل آن در نشریه Science درج شده است، محققان ژاپني براي اولين بار در جهان توانستند با استفاده از سلول هاي خون انسان، سلول هاي نابالغ تخمك را توليد كنند و در حال تلاش برای توليد سلول هاي تخمك بالغ با قابليت توليد مثل می باشند همچنین با استفاده از فرآيند مشابه در پی تولید سلول هاي اسپرم انسان از خون هستند.
*اصطلاح آب جهنده علاوه بر منی به خون نیز می تواند اشاره داشته باشد.
۱۴۰۰ سال پیش در قرآن کریم به این واقعیت که منشأ نطفه انسان بین کمر و استخوانهای سینه است، اشاره شده است آنچه اکنون علم بشر به آن رسیده، آیا قرآن چیزی جز کلام پروردگار است؟)
۲۰دَامَتِتداوم دارد ( حرکت حرف "ت" درآن به دلیل تقارنش با حرف ساکن یا تشدید دار کلمه بعد می باشد)
۲۱دَامُواْتداوم دارند(عبارت"مَّا دَامُواْ فِيهَا " یعنی تا وقتی در آن هستند)
۲۲دَانٍنزديک - در دسترس
۲۳دَانِيَةًنزديک - در دسترس - نزدیک شونده("وَدَانِيَةً عَلَيْهِمْ ظِلَالُهَا: (چون"دَانِيَةً"منصوب است مفعول فعل "جَزاهُم" در دو آیه قبل محسوب می شود پس از جمله پاداشهای نیکان این است که:) سایه های آن(بهشت) بر سرشان نزدیک شونده است(در اثر منبع نوری که در بهشت هست هم نور دارند و هم سایه و هر دو لذتی مخصوص به خود دارند و نورش مانند آفتاب دنیا نمی سوزاند و سایه اش مانند سایه دنیا سرمای نامطلوب ندارد. از آنجا که "دانية" در اصل اسم فاعل و به معنی "نزدیک شونده" است، پس این نکته ظریف از این کلمه برداشت می گردد که هر گاه بهشتیان خواستند از نور به سایه نقل مکان کنند لازم نیست زحمت جابجا شدن بکشند خود سایه به آنان نزدیک می شود و بر سر آنان می افتد و "وَظِلٍّ مَّمْدُودٍ: سایه ای کشیده شده" در آیه شریفه ۳۰ از سوره مبارکه واقعه نیز همین معنا را می رساند: "ظلِ ممدودِ خَمِ زلفِ توام بر سر باد***کاندر این سایه قرارِ دلِ شیدا باشد(حافظ رحمت الله علیه)".
غیر از این معنا "سایه" در قرآن کریم معنای عمومی تری دارد و به اثرات وابسته به هر چیز نیز گفته می شود و با توجه به این معنا برداشت همزمان صحیح دیگر آیه این است که اثرات همه نعمتهای بهشتی به سمت بهشتیان سرازیر می گردد بدون اینکه لازم باشد برای به دست آوردن آنها خود را به زحمت بیندازند))
۲۴دَاوُودَاز پيامبران الهي (پدر حضرت سليمان(علي نبينا وعليهم السلام))
۲۵دَأْبِعادت - روش
۲۶دَأَباًادامه در سير(در جمله تَزْرَعُونَ سَبْعَ سِنِينَ دَأَباً :يعني پي درپي)-عادت
۲۷دُبُرَپشت سر
۲۸دُبُرَهُپشت سرش
۲۹دَحَاهَاآن را گسترد - آن را غلتاند - آن را جابجا نمود
۳۰دُحُوراًطرد و راندن با خواري وذلت- دفع کردن با خواري وذلت
۳۱دُخَانٍدود
۳۲دَخَلَداخل شد
۳۳دَخَلًاوسیله داخل شدن("وَلَا تَکُونُواْ کَـٱلَّتِي نَقَضَتْ غَزْلَهَا مِن بَعْدِ قُوَّةٍ أَنکَاثًا تَتَّخِذُونَ أَيْمَانَکُمْ دَخَلًا بَيْنَکُمْ: و مانند آن زنی نباشيد که پشمهای تابيده خود را از بعد استحکام به صورت از هم باز شده ها، وا می تابانيد، سوگندهايتان را ميان خود به عنوان وسیله داخل شدن می گیرید(سوگند دروغ را وسیله ای برای نفوذ و داخل شدن در مال دیگران جهت خیانت به آنان، قرار می دهند به این ترتیب که با سوگند خوردن اعتماد طرف مقابل را جلب کرده و سپس او را فریب می دهند. ربط سوگند دروغ خوردن به مثال آن زن احمقی از دودمان قريش که همیشه با کنيزانش تا نصف روز نخ مي‏رشته و آنگاه به ايشان دستور مي ‏داده که در نیمه دوم روز، آن رشته ‏ها را پنبه کنند این است که کسی که سوگند دروغ بخورد، هر چه از دین و ایمان و ثواب کسب کرده، بر باد فنا می دهد)")
۳۴دُخِلَتْداخل شد
۳۵دَخَلَتْداخل شد
۳۶دَخَلْتُمداخل شديد
۳۷دَخَلْتُمُوهُداخل آن شديد
۳۸دَخَلُواْداخل شدند(عبارت"فَدَخَلُواْ عَلَيْهِ: پس بر او وارد شدند" یعنی: وارد مکانی شدند که حضرت یوسف در آنجا نشسته بود)
۳۹دَخَلُوهُداخلش شدند
۴۰دَخَلَهُدر آن داخل شد
۴۱دِرَاسَتِهِمْآموختن (دراست از نظر معنا اخص از تعلّم است، چون اگر چه هر دو به معناي آموختن است، ولي دراست غالبا در جائي به کار مي‏رود که انسان از روي کتاب درسي را بگيرد و بخواند تا بياموزد)
۴۲دَرَاهِمَدرهمها (درهم: پول خردي از جنس نقره بوده که در قديم ميان مردم رواج داشته)
۴۳دَرَجَاتٍدرجه ها - مرتبت ها
۴۴دَرَجَةًدرجه و مرتبه صعودي(درج به معني "پله "را در جائي به کار مي‏برند که مساله بالا رفتن و صعود را در نظر داشته باشند)
۴۵دَرَسْتَدرس گرفته اي - آموخته اي(دراست از نظر معنا اخص از تعلّم است، چون اگر چه هر دو به معناي آموختن است، ولي دراست غالبا در جائي به کار مي‏رود که انسان از روي کتاب درسي را بگيرد و بخواند تا بياموزد. در عبارت "وَکَذَالِکَ نُصَرِّفُ ٱلْئَايَاتِ وَلِيَقُولُواْ دَرَسْتَ " گاهي بعد از كلمه " أَنْ" فعل برعكس ظاهرش معني مي شود و اين قسم استعمال در جائي که حرف "أن" در کلام باشد، شايع است در این آیه نیز کلمه "لِيَقُولُواْ" مخفف "لِأن يقولوا" می باشد و همین اتفاق افتاده است و مفهوم آیه این است که اگر ما داستانهای کتابهای تورات و انجیل را به همان شکلی که در آنها آمده بود در قرآن کریم برای تو ای پیامبر بازگو می کردیم تو را متهم می کردند که اینها را علمای یهود به تو درس داده اند ولی قرآن به شکلی کاملتر و همه جانبه تر از تورات آن داستانها را بازگو نمود و به این ترتیب این احتمال که علمای یهود آن را به پیامبر آموخته اند را رد نمود)
۴۶دَرَسُواْآموختند(دراست از نظر معنا اخص از تعلّم است، چون اگر چه هر دو به معناي آموختن است، ولي دراست غالبا در جائي به کار مي‏رود که انسان از روي کتاب درسي را بگيرد و بخواند تا بياموزد)
۴۷دَرْکدرجه و مرتبه نزولي(بر وزن درج و به معناي آن است، منتها درج به معني "پله "را در جائي به کار می برند که بالا رفتن و صعود را در نظر داشته باشند ولي "درک" در جایی به کار مي‏رود که پائين آمدن مورد نظر باشد و به همين جهت گفته مي‏شود : "درجات بهشت و درکات آتش" و همين درکات و سرازيری های جهنم را برای اينکه در ذهن شنونده تصوير کنند آن را "هاوية" ناميدند که از هوي يعني سقوط گرفته شده)
۴۸دَرَکاًتبعه و اثر هر چيز- رسيدن و پيوستن چیزی به آنچه در تعقیب آن بوده است
۴۹دُرِّيٌّپر نور("کوکب دري "به تعداد معدودي از ستاره هاي آسمان مي گويند که درخشان تر از بقيه هستند)
۵۰دَسَّاهَاآن را پایمال کرد- آن را لگد مال نمود- آن را آلوده کرد(از دسّ به معني چيزي را پنهاني داخل در چيز ديگر کردن و مراد از اين کلمه در آيه مورد بحث به قرينه اينکه در مقابل تزکيه ذکر شده، اين است که انسان نفس خود را به مقصدی غير از جهتي که خداوند آن را برایش خلق کرده، سوق دهد و آن را به غير آن تربيتي که مايه کمال نفس است تربيت و نمو دهد)
۵۱دُسُرٍميخ‏هايي است که با آن تخته‏هاي کشتي را به يکديگر مي‏کوبند (جمع دسار)
۵۲دَعْواگذار - رها كن - ترك كن
۵۳دَعّاًپرت کردن و دفع کردني به شدت(ازکلمه "دعّ " به معناي دفع و پرت کردن به شدت است)
۵۴دَعَاخواند-طلب کرد(دعاء و نيز کلمه دعوت به معناي معطوف کردن توجه و نظر شخص دعوت شده است به سوي چيزي که آن شخص به سوی آن دعوت شده و اين کلمه معنائي عمومي‏تر از کلمه نداء دارد، براي اينکه نداء مختص به باب لفظ و صوت است، ولي دعاء، هم شامل دعوت کردن بوسيله لفظ مي‏شود و هم شامل آنجايي که کسي را با اشاره و يا نامه دعوت کنند، علاوه بر اين، لفظ نداء مخصوص آنجايي است که طرف را با صداي بلند صدا بزني، ولي لفظ دعاء اين قيد را ندارد، چه با صداي بلند او را بخواني و چه بيخ گوشي و آهسته دعوتش کني، هر دو جورش دعوت است)
۵۵دُعَاءدعآ - خواندن، طلب کردن(دعاء و نيز کلمه دعوت به معناي معطوف کردن توجه و نظر شخص دعوت شده است به سوي چيزي که آن شخص به سوی آن دعوت شده و اين کلمه معنائي عمومي‏تر از کلمه نداء دارد، براي اينکه نداء مختص به باب لفظ و صوت است، ولي دعاء، هم شامل دعوت کردن بوسيله لفظ مي‏شود و هم شامل آنجايي که کسي را با اشاره و يا نامه دعوت کنند، علاوه بر اين، لفظ نداء مخصوص آنجايي است که طرف را با صداي بلند صدا بزني، ولي لفظ دعاء اين قيد را ندارد، چه با صداي بلند او را بخواني و چه بيخ گوشي و آهسته دعوتش کني، هر دو جورش دعوت است. " وَمَثَلُ ٱلَّذِينَ کَفَرُواْ کَمَثَلِ ٱلَّذِي يَنْعِقُ بِمَا لَا يَسْمَعُ إِلَّا دُعَاءً وَنِدَاءً صُمٌّ بُکْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لَا يَعْقِلُونَ : و مثال کساني که كافر شدند مانند كسي است كه بر سر آنچه جز خواندن و صدا زدنی نمی شنود، براي رهائيش از خطر، فرياد مي زند(مثل گوسفند که از فریاد چوپان فقط رویش را بر می گرداند و معنیش را نمی فهمد). کر و لال و کور، پس آنان عقلشان را به کار نمي اندازند(صداي هدايت کننده را مي شنوند ولي مفهومي از آن درک نمي کنند)". "قُلْ إِنَّمَا أُنذِرُکُم بِـٱلْوَحْيِ وَلَا يَسْمَعُ ٱلصُّمُّ ٱلدُّعَاءَ إِذَا مَا يُنذَرُونَ:
بگو: "جز این نیست که شما را با آن وحی می ترسانم"(غرض اصلی نزول آیات قرآن این است که شما را از عواقب گناهان بترساند تا با ارتکاب گناه به بدبختی و شقاوت جهان باقی گرفتار نشوید) ولی همه کران(به دلیل الف ولام کلمه "ٱلصُّمُّ"، کلمه "همه" به ترجمه اضافه شده است) آن دعاء(در اینجا به قرآن کریم لقب "دعاء" داده است، در حقیقت هیچ بشری نمی تواند در طلب نمودن از پروردگار خویش بهتر و زیباتر از دعاهایی که در قرآن کریم آمده است، جمله ای به زبان بیاورد. می توانید مجموعه دعاهای قرآنی را از این آدرس به صورت رایگان دانلود نمائید: https://mobin۱۱۰.blogfa.com) را نمی شنوند آن وقتی که ترسانده می شوند")
۵۶دُعَاءِدعای من، خواندن من، طلب کردن من(در عبارت "رَبَّنَا وَتَقَبَّلْ دُعَاءِ "در اصل دعائی بوده که مخفف شده است. دعاء و نيز کلمه دعوت به معناي معطوف کردن توجه و نظر شخص دعوت شده است به سوي چيزي که آن شخص به سوی آن دعوت شده و اين کلمه معنائي عمومي‏تر از کلمه نداء دارد، براي اينکه نداء مختص به باب لفظ و صوت است، ولي دعاء، هم شامل دعوت کردن بوسيله لفظ مي‏شود و هم شامل آنجايي که کسي را با اشاره و يا نامه دعوت کنند، علاوه بر اين، لفظ نداء مخصوص آنجايي است که طرف را با صداي بلند صدا بزني، ولي لفظ دعاء اين قيد را ندارد، چه با صداي بلند او را بخواني و چه بيخ گوشي و آهسته دعوتش کني، هر دو جورش دعوت است)
۵۷دُعَاءَهُخواندنش - طلب کردنش (دعاء و نيز کلمه دعوت به معناي معطوف کردن توجه و نظر شخص دعوت شده است به سوي چيزي که آن شخص به سوی آن دعوت شده و اين کلمه معنائي عمومي‏تر از کلمه نداء دارد، براي اينکه نداء مختص به باب لفظ و صوت است، ولي دعاء، هم شامل دعوت کردن بوسيله لفظ مي‏شود و هم شامل آنجايي که کسي را با اشاره و يا نامه دعوت کنند، علاوه بر اين، لفظ نداء مخصوص آنجايي است که طرف را با صداي بلند صدا بزني، ولي لفظ دعاء اين قيد را ندارد، چه با صداي بلند او را بخواني و چه بيخ گوشي و آهسته دعوتش کني، هر دو جورش دعوت است)
۵۸دُعَاؤُکُمْدعاي شما-خواندن شما -طلب کردن شما (دعاء و نيز کلمه دعوت به معناي معطوف کردن توجه و نظر شخص دعوت شده است به سوي چيزي که آن شخص به سوی آن دعوت شده و اين کلمه معنائي عمومي‏تر از کلمه نداء دارد، براي اينکه نداء مختص به باب لفظ و صوت است، ولي دعاء، هم شامل دعوت کردن بوسيله لفظ مي‏شود و هم شامل آنجايي که کسي را با اشاره و يا نامه دعوت کنند، علاوه بر اين، لفظ نداء مخصوص آنجايي است که طرف را با صداي بلند صدا بزني، ولي لفظ دعاء اين قيد را ندارد، چه با صداي بلند او را بخواني و چه بيخ گوشي و آهسته دعوتش کني، هر دو جورش دعوت است)
۵۹دُعَائِکَخواندن تو -طلب کردن ازتو(عبارت "وَلَمْ أَکُن بِدُعَائِکَ رَبِّ شَقِيّاً " به اين معني است که : پروردگارا ! من همواره به سبب دعاي خود قرين سعادت بوده‏ام و هر وقت تو را مي‏خواندم اجابتم مي‏فرمودي، بدون اينکه مرا شقي و محروم سازي. دعاء و نيز کلمه دعوت به معناي معطوف کردن توجه و نظر شخص دعوت شده است به سوي چيزي که آن شخص به سوی آن دعوت شده و اين کلمه معنائي عمومي‏تر از کلمه نداء دارد، براي اينکه نداء مختص به باب لفظ و صوت است، ولي دعاء، هم شامل دعوت کردن بوسيله لفظ مي‏شود و هم شامل آنجايي که کسي را با اشاره و يا نامه دعوت کنند، علاوه بر اين، لفظ نداء مخصوص آنجايي است که طرف را با صداي بلند صدا بزني، ولي لفظ دعاء اين قيد را ندارد، چه با صداي بلند او را بخواني و چه بيخ گوشي و آهسته دعوتش کني، هر دو جورش دعوت است)
۶۰دُعَائِهِمْخواندن آنها -طلب کردن ازآنها (دعاء و نيز کلمه دعوت به معناي معطوف کردن توجه و نظر شخص دعوت شده است به سوي چيزي که آن شخص به سوی آن دعوت شده و اين کلمه معنائي عمومي‏تر از کلمه نداء دارد، براي اينکه نداء مختص به باب لفظ و صوت است، ولي دعاء، هم شامل دعوت کردن بوسيله لفظ مي‏شود و هم شامل آنجايي که کسي را با اشاره و يا نامه دعوت کنند، علاوه بر اين، لفظ نداء مخصوص آنجايي است که طرف را با صداي بلند صدا بزني، ولي لفظ دعاء اين قيد را ندارد، چه با صداي بلند او را بخواني و چه بيخ گوشي و آهسته دعوتش کني، هر دو جورش دعوت است)
۶۱دُعَائِيخواندن من - طلب کردن من (دعاء و نيز کلمه دعوت به معناي معطوف کردن توجه و نظر شخص دعوت شده است به سوي چيزي که آن شخص به سوی آن دعوت شده و اين کلمه معنائي عمومي‏تر از کلمه نداء دارد، براي اينکه نداء مختص به باب لفظ و صوت است، ولي دعاء، هم شامل دعوت کردن بوسيله لفظ مي‏شود و هم شامل آنجايي که کسي را با اشاره و يا نامه دعوت کنند، علاوه بر اين، لفظ نداء مخصوص آنجايي است که طرف را با صداي بلند صدا بزني، ولي لفظ دعاء اين قيد را ندارد، چه با صداي بلند او را بخواني و چه بيخ گوشي و آهسته دعوتش کني، هر دو جورش دعوت است)
۶۲دَعَاکُمْشمارا خواند - شما را دعوت کرد (دعاء و نيز کلمه دعوت به معناي معطوف کردن توجه و نظر شخص دعوت شده است به سوي چيزي که آن شخص به سوی آن دعوت شده و اين کلمه معنائي عمومي‏تر از کلمه نداء دارد، براي اينکه نداء مختص به باب لفظ و صوت است، ولي دعاء، هم شامل دعوت کردن بوسيله لفظ مي‏شود و هم شامل آنجايي که کسي را با اشاره و يا نامه دعوت کنند، علاوه بر اين، لفظ نداء مخصوص آنجايي است که طرف را با صداي بلند صدا بزني، ولي لفظ دعاء اين قيد را ندارد، چه با صداي بلند او را بخواني و چه بيخ گوشي و آهسته دعوتش کني، هر دو جورش دعوت است)
۶۳دَعَانِمرا خواند ( بعد از "اذا" : مرا می خواند) (دعاء و نيز کلمه دعوت به معناي معطوف کردن توجه و نظر شخص دعوت شده است به سوي چيزي که آن شخص به سوی آن دعوت شده و اين کلمه معنائي عمومي‏تر از کلمه نداء دارد، براي اينکه نداء مختص به باب لفظ و صوت است، ولي دعاء، هم شامل دعوت کردن بوسيله لفظ مي‏شود و هم شامل آنجايي که کسي را با اشاره و يا نامه دعوت کنند، علاوه بر اين، لفظ نداء مخصوص آنجايي است که طرف را با صداي بلند صدا بزني، ولي لفظ دعاء اين قيد را ندارد، چه با صداي بلند او را بخواني و چه بيخ گوشي و آهسته دعوتش کني، هر دو جورش دعوت است)
۶۴دَعَانَامارا خواند - از ما طلب کرد (دعاء و نيز کلمه دعوت به معناي معطوف کردن توجه و نظر شخص دعوت شده است به سوي چيزي که آن شخص به سوی آن دعوت شده و اين کلمه معنائي عمومي‏تر از کلمه نداء دارد، براي اينکه نداء مختص به باب لفظ و صوت است، ولي دعاء، هم شامل دعوت کردن بوسيله لفظ مي‏شود و هم شامل آنجايي که کسي را با اشاره و يا نامه دعوت کنند، علاوه بر اين، لفظ نداء مخصوص آنجايي است که طرف را با صداي بلند صدا بزني، ولي لفظ دعاء اين قيد را ندارد، چه با صداي بلند او را بخواني و چه بيخ گوشي و آهسته دعوتش کني، هر دو جورش دعوت است)
۶۵دَعَاهُاورا بخواند - از او طلب کند (دعاء و نيز کلمه دعوت به معناي معطوف کردن توجه و نظر شخص دعوت شده است به سوي چيزي که آن شخص به سوی آن دعوت شده و اين کلمه معنائي عمومي‏تر از کلمه نداء دارد، براي اينکه نداء مختص به باب لفظ و صوت است، ولي دعاء، هم شامل دعوت کردن بوسيله لفظ مي‏شود و هم شامل آنجايي که کسي را با اشاره و يا نامه دعوت کنند، علاوه بر اين، لفظ نداء مخصوص آنجايي است که طرف را با صداي بلند صدا بزني، ولي لفظ دعاء اين قيد را ندارد، چه با صداي بلند او را بخواني و چه بيخ گوشي و آهسته دعوتش کني، هر دو جورش دعوت است)
۶۶دَعَوْاْادعا کردند-خواندند- درخواست کردند (دعاء و نيز کلمه دعوت به معناي معطوف کردن توجه و نظر شخص دعوت شده است به سوي چيزي که آن شخص به سوی آن دعوت شده و اين کلمه معنائي عمومي‏تر از کلمه نداء دارد، براي اينکه نداء مختص به باب لفظ و صوت است، ولي دعاء، هم شامل دعوت کردن بوسيله لفظ مي‏شود و هم شامل آنجايي که کسي را با اشاره و يا نامه دعوت کنند، علاوه بر اين، لفظ نداء مخصوص آنجايي است که طرف را با صداي بلند صدا بزني، ولي لفظ دعاء اين قيد را ندارد، چه با صداي بلند او را بخواني و چه بيخ گوشي و آهسته دعوتش کني، هر دو جورش دعوت است. "أَن دَعَوْاْ لِلرَّحْمَـٰنِ وَلَدًا:(ادامه از آیه قبل که فرموده بود از زشتی و سنگینی سخنی نزدیک
است که آسمانها و زمین متلاشی گردند و کوهها فرو افتاده و منهدم گردند و آن سخن این است که) که برای رحمان(از نامهای اختصاصی پروردگار تعالی به معنی همیشه مهربان با همگان) فرزندی خوانده و ادعا کردند(کسی را این گونه صدا زدند: پسر خدا(مثل عیسی و عزیر علیهماالسلام) یا دختر خدا(مثل فرشتگان). همان گونه که در آیه شریفه ۱۵ از سوره مبارکه نور آمده بود گاهی اوقات انسان سخنانی را که می گوید، سهل و ساده می انگارد در حالی که همین عمل به ظاهر اندک او که به شکل خارج شدن چند کلمه از دهانش ظاهر گشته، نزد پروردگار گناهی بزرگ محسوب می گردد)". "دَعَوْاْ هُنَالِکَ ثُبُورًا: در آنجا و آن زمان فریاد و ناله "واويلا(وای مُردَم، وای هلاک شدم)" سر می دهند")
۶۷دَعَوُاْخواندند - درخواست کردند(درجمله "دَعَوُاْ ٱللَّهَ " چون دو ساکن به هم رسيده اند واو ضمه گرفته است)
۶۸دُعُواْخوانده شدند - دعوت شدند
۶۹دَعَوَاآن دو خواندند -آن دو درخواست کردند(درجمله "فَلَمَّا أَثْقَلَت دَّعَوَا ٱللَّهَ " چون دو ساکن به هم رسيده اند واو فتحه گرفته است و دال نيز به دليل نزديکي تلفظش به "ت " در آن ادغام گرديده است)
۷۰دَعْوَاهُمْشکل خواندنشان - نوع طلب کردنشان
۷۱دَعَوْتُخواندم - دعوت کردم(دعاء و نيز کلمه دعوت به معناي معطوف کردن توجه و نظر شخص دعوت شده است به سوي چيزي که آن شخص به سوی آن دعوت شده و اين کلمه معنائي عمومي‏تر از کلمه نداء دارد، براي اينکه نداء مختص به باب لفظ و صوت است، ولي دعاء، هم شامل دعوت کردن بوسيله لفظ مي‏شود و هم شامل آنجايي که کسي را با اشاره و يا نامه دعوت کنند، علاوه بر اين، لفظ نداء مخصوص آنجايي است که طرف را با صداي بلند صدا بزني، ولي لفظ دعاء اين قيد را ندارد، چه با صداي بلند او را بخواني و چه بيخ گوشي و آهسته دعوتش کني، هر دو جورش دعوت است)
۷۲دَعْوَةٌخواندن - دعوت - نوع خاصی خواندن و توجه دادن و فراخواندن(دعاء و نيز کلمه دعوت به معناي معطوف کردن توجه و نظر شخص دعوت شده است به سوي چيزي که آن شخص به سوی آن دعوت شده و اين کلمه معنائي عمومي‏تر از کلمه نداء دارد، براي اينکه نداء مختص به باب لفظ و صوت است، ولي دعاء، هم شامل دعوت کردن بوسيله لفظ مي‏شود و هم شامل آنجايي که کسي را با اشاره و يا نامه دعوت کنند، علاوه بر اين، لفظ نداء مخصوص آنجايي است که طرف را با صداي بلند صدا بزني، ولي لفظ دعاء اين قيد را ندارد، چه با صداي بلند او را بخواني و چه بيخ گوشي و آهسته دعوتش کني، هر دو جورش دعوت است)
۷۳دَعْوَتَکَدعوت تو - خواندن تو(دعاء و نيز کلمه دعوت به معناي معطوف کردن توجه و نظر شخص دعوت شده است به سوي چيزي که آن شخص به سوی آن دعوت شده و اين کلمه معنائي عمومي‏تر از کلمه نداء دارد، براي اينکه نداء مختص به باب لفظ و صوت است، ولي دعاء، هم شامل دعوت کردن بوسيله لفظ مي‏شود و هم شامل آنجايي که کسي را با اشاره و يا نامه دعوت کنند، علاوه بر اين، لفظ نداء مخصوص آنجايي است که طرف را با صداي بلند صدا بزني، ولي لفظ دعاء اين قيد را ندارد، چه با صداي بلند او را بخواني و چه بيخ گوشي و آهسته دعوتش کني، هر دو جورش دعوت است)
۷۴دَعَوْتُکُمْشما را خواندم -شما را دعوت کردم (دعاء و نيز کلمه دعوت به معناي معطوف کردن توجه و نظر شخص دعوت شده است به سوي چيزي که آن شخص به سوی آن دعوت شده و اين کلمه معنائي عمومي‏تر از کلمه نداء دارد، براي اينکه نداء مختص به باب لفظ و صوت است، ولي دعاء، هم شامل دعوت کردن بوسيله لفظ مي‏شود و هم شامل آنجايي که کسي را با اشاره و يا نامه دعوت کنند، علاوه بر اين، لفظ نداء مخصوص آنجايي است که طرف را با صداي بلند صدا بزني، ولي لفظ دعاء اين قيد را ندارد، چه با صداي بلند او را بخواني و چه بيخ گوشي و آهسته دعوتش کني، هر دو جورش دعوت است)
۷۵دَعْوَتُکُمَاخواسته شما (دعاء و نيز کلمه دعوت به معناي معطوف کردن توجه و نظر شخص دعوت شده است به سوي چيزي که آن شخص به سوی آن دعوت شده و اين کلمه معنائي عمومي‏تر از کلمه نداء دارد، براي اينکه نداء مختص به باب لفظ و صوت است، ولي دعاء، هم شامل دعوت کردن بوسيله لفظ مي‏شود و هم شامل آنجايي که کسي را با اشاره و يا نامه دعوت کنند، علاوه بر اين، لفظ نداء مخصوص آنجايي است که طرف را با صداي بلند صدا بزني، ولي لفظ دعاء اين قيد را ندارد، چه با صداي بلند او را بخواني و چه بيخ گوشي و آهسته دعوتش کني، هر دو جورش دعوت است)
۷۶دَعَوْتُمُوهُمْآنان را بخواني (حرف (أَ)وقتي به کلمات اضافه مي شود غالباً معني (آيا)مي دهد اما يکي از مواردي که معني آن متفاوت است در غالبي است که جهت بيان تساوي دو مورد استفاده مي شود(تسويه):أَدَعَوْتُمُوهُمْ أَمْ أَنتُمْ صَامِتُونَ(اعراف۱۹۳):براي شما يكسان است كه آنان را بخوانيد يا خاموش باشيد.دعاء و نيز کلمه دعوت به معناي معطوف کردن توجه و نظر شخص دعوت شده است به سوي چيزي که آن شخص به سوی آن دعوت شده و اين کلمه معنائي عمومي‏تر از کلمه نداء دارد، براي اينکه نداء مختص به باب لفظ و صوت است، ولي دعاء، هم شامل دعوت کردن بوسيله لفظ مي‏شود و هم شامل آنجايي که کسي را با اشاره و يا نامه دعوت کنند، علاوه بر اين، لفظ نداء مخصوص آنجايي است که طرف را با صداي بلند صدا بزني، ولي لفظ دعاء اين قيد را ندارد، چه با صداي بلند او را بخواني و چه بيخ گوشي و آهسته دعوتش کني، هر دو جورش دعوت است)
۷۷دَعَوْتُهُمْآنان را خواندم -آنان را دعوت کردم (دعاء و نيز کلمه دعوت به معناي معطوف کردن توجه و نظر شخص دعوت شده است به سوي چيزي که آن شخص به سوی آن دعوت شده و اين کلمه معنائي عمومي‏تر از کلمه نداء دارد، براي اينکه نداء مختص به باب لفظ و صوت است، ولي دعاء، هم شامل دعوت کردن بوسيله لفظ مي‏شود و هم شامل آنجايي که کسي را با اشاره و يا نامه دعوت کنند، علاوه بر اين، لفظ نداء مخصوص آنجايي است که طرف را با صداي بلند صدا بزني، ولي لفظ دعاء اين قيد را ندارد، چه با صداي بلند او را بخواني و چه بيخ گوشي و آهسته دعوتش کني، هر دو جورش دعوت است)
۷۸دَعَوْهُمْآنان را خواندند - از آنان طلب کردند(در جمله "فَدَعَوْهُمْ فَلَمْ يَسْتَجِيبُواْ لَهُمْ "معني مضارع مي دهد چون به يک امر حتمي اشاره مي کند.دعاء و نيز کلمه دعوت به معناي معطوف کردن توجه و نظر شخص دعوت شده است به سوي چيزي که آن شخص به سوی آن دعوت شده و اين کلمه معنائي عمومي‏تر از کلمه نداء دارد، براي اينکه نداء مختص به باب لفظ و صوت است، ولي دعاء، هم شامل دعوت کردن بوسيله لفظ مي‏شود و هم شامل آنجايي که کسي را با اشاره و يا نامه دعوت کنند، علاوه بر اين، لفظ نداء مخصوص آنجايي است که طرف را با صداي بلند صدا بزني، ولي لفظ دعاء اين قيد را ندارد، چه با صداي بلند او را بخواني و چه بيخ گوشي و آهسته دعوتش کني، هر دو جورش دعوت است)
۷۹دُعِيَخوانده شد - دعوت شد (دعاء و نيز کلمه دعوت به معناي معطوف کردن توجه و نظر شخص دعوت شده است به سوي چيزي که آن شخص به سوی آن دعوت شده و اين کلمه معنائي عمومي‏تر از کلمه نداء دارد، براي اينکه نداء مختص به باب لفظ و صوت است، ولي دعاء، هم شامل دعوت کردن بوسيله لفظ مي‏شود و هم شامل آنجايي که کسي را با اشاره و يا نامه دعوت کنند، علاوه بر اين، لفظ نداء مخصوص آنجايي است که طرف را با صداي بلند صدا بزني، ولي لفظ دعاء اين قيد را ندارد، چه با صداي بلند او را بخواني و چه بيخ گوشي و آهسته دعوتش کني، هر دو جورش دعوت است)
۸۰دُعِيتُمْدعوت شديد (دعاء و نيز کلمه دعوت به معناي معطوف کردن توجه و نظر شخص دعوت شده است به سوي چيزي که آن شخص به سوی آن دعوت شده و اين کلمه معنائي عمومي‏تر از کلمه نداء دارد، براي اينکه نداء مختص به باب لفظ و صوت است، ولي دعاء، هم شامل دعوت کردن بوسيله لفظ مي‏شود و هم شامل آنجايي که کسي را با اشاره و يا نامه دعوت کنند، علاوه بر اين، لفظ نداء مخصوص آنجايي است که طرف را با صداي بلند صدا بزني، ولي لفظ دعاء اين قيد را ندارد، چه با صداي بلند او را بخواني و چه بيخ گوشي و آهسته دعوتش کني، هر دو جورش دعوت است)
۸۱دِفْءٌگرما (گرمائي که بوسيله پوشيدن پوست و پشم و کرک حيوانات حاصل مي شود و يا مراد از آن، خود آن چيزيست که بدن را گرم مي‏کند)
۸۲دَفْعُدفع کردن - رد کردن
۸۳دَفَعْتُمْرد کرديد - دفع کرديد(در جمله"دَفَعْتُمْ إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ "يعني اموالشان را به آنها برگردانديد)
۸۴دَکّاًبا کوبيدني سخت به حالتی دفن شده(از کلمه دکّ به معني کوبيدن سخت و همچنين دفن در عبارت"فَلَمَّا تَجَلَّىٰ رَبُّهُ لِلْجَبَلِ جَعَلَهُ دَکّاً " منظور این است که از عظمت آن جلوه الهی کوه متلاشی و به صورت شن و ماسه در آمد و در نتیجه به زمینی صاف تبدیل گشت)
۸۵دَکَّاءَبه شدت کوبیده شده (کلمه دکاء از دک به معناي شدت کوبيدن است . و در اينجا مصدر و به معناي اسم مفعول است)
۸۶دَکَّةًکوبيدني سخت (از کلمه دکّ به معني کوبيدن سخت و همچنين دفن)
۸۷دُکَّتِسخت کوبيده شد(از کلمه دکّ به معني کوبيدن سخت و همچنين دفن)
۸۸دُکَّتَاآن دو کوبيده شدند(از کلمه دکّ به معني کوبيدن سخت و همچنين دفن)
۸۹دَلَّاهُمَاآن دو را سقوط داد (ازتدلية به معناي نزديک کردن و رساندن است، همچنانکه تدلي به معناي نزديکي و رهايي از قيود است و گويا اين معنا استعاره از دلوت الدلو انداختم دلو را بوده باشد)
۹۰دُلُوکِظهر - غروب - رسیدن خورشید به وسط مسیرش در آسمان و هنگام غروبش(در مجمع البيان گفته "دلوک" به معناي زوال آفتاب و رسيدن به حد ظهر است . مبرد گفته : دلوک شمس به معناي اول ظهر تا غروب است، بعضي ديگر گفته ‏اند : دلوک شمس به معناي غروب آفتاب است و اصل کلمه از دلک است که به معناي ماليدن است و اگر ظهر را دلوک گفته ‏اند بدين جهت است که از شدت روشنائي هر کس به آن نگاه کند چشم خود را مي‏مالد و اگر غروب آفتاب را دلوک شمس خوانده‏اند باز براي اين است که بيننده چشم خود را مي‏مالد تا درست درک کند)
۹۱دَلْوَهُدلوش (نوعي سطل که با آن از چاه آب مي کشند)
۹۲دَلِيلًادليل - نشانه
۹۳دَمُخون
۹۴دِمَاءَخونها
۹۵دِمَاءَکُمْخونهاي شما
۹۶دِمَاؤُهَاخونهايش
۹۷دُمْتُدوام داشتم (جمله "مَّا دُمْتُ فِيهِمْ " : تا در ميان آنها بودم. "مَا دُمْتُ حَيًّا: تا زنده هستم")
۹۸دُمْتَادامه دادي (جمله "إِلَّا مَا دُمْتَ عَلَيْهِ قَائِماً " :مگر اينکه بالاي سرشان بايستي)
۹۹دُمْتُمْادامه داديد (جمله "مَا دُمْتُمْ حُرُماً" : تا زمانی که محرم هستید)
۱۰۰دَمْدَمَفرو ريخت (از دمدمه به معني خراب کردن بنا بر روي کسي است. عبارت "فَدَمْدَمَ عَلَيْهِمْ " یعنی: پس خانه هایشان را بر سرشان خراب کرد)
۱۰۱دَمَّرَهلاک و عذاب کرد(اعم از انسان،جنبندگان و اموال، دمار: عذاب و هلاکت)
۱۰۲دَمَّرْنَانابود کردیم - هلاک و عذاب کرديم (اعم از انسان،جنبندگان و اموال، دمار: عذاب و هلاکت)
۱۰۳دَمَّرْنَاهَاآن را هلاک و عذاب کرديم(به جای اینکه بگوید اهل آن آبادی را هلاک کردیم فرموده "آن آبادی" را هلاک نمودیم تا به این نکته اشاره کند که خوبی هر سرزمینی به اخلاق مردم آن سرزمین بستگی دارد چه بسا از شهری کویری به دلیل مهمان نوازی و اخلاق خوش اهالی آن شهر، همگان به خوبی یاد کنند و برعکس شهری خوش آب و هوا و سرسبز به دلیل رفتار مردمانش خاطره ای بد در ذهن به جای گذارد، دمار: عذاب و هلاکت)
۱۰۴دَمَّرْنَاهُمْآنان را هلاک و عذاب کرديم(دمار: عذاب و هلاکت)
۱۰۵دَمْعِاشک
۱۰۶دَنَانزديک شد
۱۰۷دُنْيَادنيا - نزديکتر(صفت تفضيلي از "دُنُو"در اصل به معني نزديکترومؤنث أدني است.در عبارت "إِذْ أَنتُم بِـٱلْعُدْوَةِ ٱلدُّنْيَا" در معني نزديکتر آمده است)
۱۰۸دَوَائِرَپيش آمدها( جمع دائره، بيشتر در حوادث سوء به کار مي‏رود)
۱۰۹دَوَابُّجنبندگان (جمع دابة به معني هر جنبنده و جانداري است که روي زمين کوچکترین حرکت و جنبشي دارد)
۱۱۰دُولَةًچيزي را گويند که در بين مردم متداول است و دست به دست مي‏گردد(مال، ظفر، حکومت و ثروت را هم چون بین مردم دست به دست می گردد "دولت" می گویند)
۱۱۱دُونِغيرِ-پايينتر-زير(دو چيز در معناي "دون" هست، يکي نزديکي و ديگري پستي، به کسي که در انجام کاري قاصر است گفته مي‏شود دون ، بعضي از علماي ادب گفته‏اند : اين لفظ مقلوب از دنو و ادون و دني است . کلمه دون در جمله : من دون المؤمنين چيزي شبيه ظرف است، که معناي نزد را مي دهد البته بوئي هم از معناي فرومايگي و قصور در آن هست و معنايش اين است که مؤمنين به جاي مردم با ايمان مردم کفر پيشه را ولي خود نگيرند، که جايگاه و موقعيت آنان نسبت به مقام و موقعيت مردم با ايمان، پست و بي‏مايه است، چون جاه و مقام مؤمنين بلندتر از مکان کفار است . پس اينکه عرب مي‏گويد : دونک زيد معنايش اين است که زيد نزديک تو و در درجه‏اي پست‏تر از درجه تو است و ليکن کلمه مورد بحث در معناي کلمه غير هم استعمال شده از آن جمله در قرآن کريم آمده : "إلَٰهَين من دون الله" و "يغفر ما دون ذلک "البته در آيه دومي هم ممکن است به معناي "غير اين " باشد و هم به معناي کوچکتر از اين)
۱۱۲دُونِکَغیر تو (دو چيز در معناي "دون" هست، يکي نزديکي و ديگري پستي، به کسي که در انجام کاري قاصر است گفته مي‏شود دون ، بعضي از علماي ادب گفته‏اند : اين لفظ مقلوب از دنو و ادون و دني است . کلمه دون در جمله : من دون المؤمنين چيزي شبيه ظرف است، که معناي نزد را مي دهد البته بوئي هم از معناي فرومايگي و قصور در آن هست و معنايش اين است که مؤمنين به جاي مردم با ايمان مردم کفر پيشه را ولي خود نگيرند، که جايگاه و موقعيت آنان نسبت به مقام و موقعيت مردم با ايمان، پست و بي‏مايه است، چون جاه و مقام مؤمنين بلندتر از مکان کفار است . پس اينکه عرب مي‏گويد : دونک زيد معنايش اين است که زيد نزديک تو و در درجه‏اي پست‏تر از درجه تو است و ليکن کلمه مورد بحث در معناي کلمه غير هم استعمال شده از آن جمله در قرآن کريم آمده : "إلَٰهَين من دون الله" و "يغفر ما دون ذلک "البته در آيه دومي هم ممکن است به معناي "غير اين " باشد و هم به معناي کوچکتر از اين)
۱۱۳دُونِکُمْغیر شما (دو چيز در معناي "دون" هست، يکي نزديکي و ديگري پستي، به کسي که در انجام کاري قاصر است گفته مي‏شود دون ، بعضي از علماي ادب گفته‏اند : اين لفظ مقلوب از دنو و ادون و دني است . کلمه دون در جمله : من دون المؤمنين چيزي شبيه ظرف است، که معناي نزد را مي دهد البته بوئي هم از معناي فرومايگي و قصور در آن هست و معنايش اين است که مؤمنين به جاي مردم با ايمان مردم کفر پيشه را ولي خود نگيرند، که جايگاه و موقعيت آنان نسبت به مقام و موقعيت مردم با ايمان، پست و بي‏مايه است، چون جاه و مقام مؤمنين بلندتر از مکان کفار است . پس اينکه عرب مي‏گويد : دونک زيد معنايش اين است که زيد نزديک تو و در درجه‏اي پست‏تر از درجه تو است و ليکن کلمه مورد بحث در معناي کلمه غير هم استعمال شده از آن جمله در قرآن کريم آمده : "إلَٰهَين من دون الله" و "يغفر ما دون ذلک "البته در آيه دومي هم ممکن است به معناي "غير اين " باشد و هم به معناي کوچکتر از اين)
۱۱۴دُونَنَاغير ما (دو چيز در معناي "دون" هست، يکي نزديکي و ديگري پستي، به کسي که در انجام کاري قاصر است گفته مي‏شود دون ، بعضي از علماي ادب گفته‏اند : اين لفظ مقلوب از دنو و ادون و دني است . کلمه دون در جمله : من دون المؤمنين چيزي شبيه ظرف است، که معناي نزد را مي دهد البته بوئي هم از معناي فرومايگي و قصور در آن هست و معنايش اين است که مؤمنين به جاي مردم با ايمان مردم کفر پيشه را ولي خود نگيرند، که جايگاه و موقعيت آنان نسبت به مقام و موقعيت مردم با ايمان، پست و بي‏مايه است، چون جاه و مقام مؤمنين بلندتر از مکان کفار است . پس اينکه عرب مي‏گويد : دونک زيد معنايش اين است که زيد نزديک تو و در درجه‏اي پست‏تر از درجه تو است و ليکن کلمه مورد بحث در معناي کلمه غير هم استعمال شده از آن جمله در قرآن کريم آمده : "إلَٰهَين من دون الله" و "يغفر ما دون ذلک "البته در آيه دومي هم ممکن است به معناي "غير اين " باشد و هم به معناي کوچکتر از اين)
۱۱۵دُونَنِيغير من (دو چيز در معناي "دون" هست، يکي نزديکي و ديگري پستي، به کسي که در انجام کاري قاصر است گفته مي‏شود دون ، بعضي از علماي ادب گفته‏اند : اين لفظ مقلوب از دنو و ادون و دني است . کلمه دون در جمله : من دون المؤمنين چيزي شبيه ظرف است، که معناي نزد را مي دهد البته بوئي هم از معناي فرومايگي و قصور در آن هست و معنايش اين است که مؤمنين به جاي مردم با ايمان مردم کفر پيشه را ولي خود نگيرند، که جايگاه و موقعيت آنان نسبت به مقام و موقعيت مردم با ايمان، پست و بي‏مايه است، چون جاه و مقام مؤمنين بلندتر از مکان کفار است . پس اينکه عرب مي‏گويد : دونک زيد معنايش اين است که زيد نزديک تو و در درجه‏اي پست‏تر از درجه تو است و ليکن کلمه مورد بحث در معناي کلمه غير هم استعمال شده از آن جمله در قرآن کريم آمده : "إلَٰهَين من دون الله" و "يغفر ما دون ذلک "البته در آيه دومي هم ممکن است به معناي "غير اين " باشد و هم به معناي کوچکتر از اين)
۱۱۶دُونِهِغير او (دو چيز در معناي "دون" هست، يکي نزديکي و ديگري پستي، به کسي که در انجام کاري قاصر است گفته مي‏شود دون ، بعضي از علماي ادب گفته‏اند : اين لفظ مقلوب از دنو و ادون و دني است . کلمه دون در جمله : من دون المؤمنين چيزي شبيه ظرف است، که معناي نزد را مي دهد البته بوئي هم از معناي فرومايگي و قصور در آن هست و معنايش اين است که مؤمنين به جاي مردم با ايمان مردم کفر پيشه را ولي خود نگيرند، که جايگاه و موقعيت آنان نسبت به مقام و موقعيت مردم با ايمان، پست و بي‏مايه است، چون جاه و مقام مؤمنين بلندتر از مکان کفار است . پس اينکه عرب مي‏گويد : دونک زيد معنايش اين است که زيد نزديک تو و در درجه‏اي پست‏تر از درجه تو است و ليکن کلمه مورد بحث در معناي کلمه غير هم استعمال شده از آن جمله در قرآن کريم آمده : "إلَٰهَين من دون الله" و "يغفر ما دون ذلک "البته در آيه دومي هم ممکن است به معناي "غير اين " باشد و هم به معناي کوچکتر از اين)
۱۱۷دُونَهُغير او (دو چيز در معناي "دون" هست، يکي نزديکي و ديگري پستي، به کسي که در انجام کاري قاصر است گفته مي‏شود دون ، بعضي از علماي ادب گفته‏اند : اين لفظ مقلوب از دنو و ادون و دني است . کلمه دون در جمله : من دون المؤمنين چيزي شبيه ظرف است، که معناي نزد را مي دهد البته بوئي هم از معناي فرومايگي و قصور در آن هست و معنايش اين است که مؤمنين به جاي مردم با ايمان مردم کفر پيشه را ولي خود نگيرند، که جايگاه و موقعيت آنان نسبت به مقام و موقعيت مردم با ايمان، پست و بي‏مايه است، چون جاه و مقام مؤمنين بلندتر از مکان کفار است . پس اينکه عرب مي‏گويد : دونک زيد معنايش اين است که زيد نزديک تو و در درجه‏اي پست‏تر از درجه تو است و ليکن کلمه مورد بحث در معناي کلمه غير هم استعمال شده از آن جمله در قرآن کريم آمده : "إلَٰهَين من دون الله" و "يغفر ما دون ذلک "البته در آيه دومي هم ممکن است به معناي "غير اين " باشد و هم به معناي کوچکتر از اين)
۱۱۸دُونِهَاغير آن - زير آن (در جمله "لَّمْ نَجْعَل لَّهُم مِّن دُونِهَا سِتْراً ")(دو چيز در معناي "دون" هست، يکي نزديکي و ديگري پستي، به کسي که در انجام کاري قاصر است گفته مي‏شود دون ، بعضي از علماي ادب گفته‏اند : اين لفظ مقلوب از دنو و ادون و دني است . کلمه دون در جمله : من دون المؤمنين چيزي شبيه ظرف است، که معناي نزد را مي دهد البته بوئي هم از معناي فرومايگي و قصور در آن هست و معنايش اين است که مؤمنين به جاي مردم با ايمان مردم کفر پيشه را ولي خود نگيرند، که جايگاه و موقعيت آنان نسبت به مقام و موقعيت مردم با ايمان، پست و بي‏مايه است، چون جاه و مقام مؤمنين بلندتر از مکان کفار است . پس اينکه عرب مي‏گويد : دونک زيد معنايش اين است که زيد نزديک تو و در درجه‏اي پست‏تر از درجه تو است و ليکن کلمه مورد بحث در معناي کلمه غير هم استعمال شده از آن جمله در قرآن کريم آمده : "إلَٰهَين من دون الله" و "يغفر ما دون ذلک "البته در آيه دومي هم ممکن است به معناي "غير اين " باشد و هم به معناي کوچکتر از اين)
۱۱۹دُونَهُمْغيرآنها (دو چيز در معناي "دون" هست، يکي نزديکي و ديگري پستي، به کسي که در انجام کاري قاصر است گفته مي‏شود دون ، بعضي از علماي ادب گفته ‏اند : اين لفظ مقلوب از دنو و ادون و دني است . کلمه دون در جمله : من دون المؤمنين چيزي شبيه ظرف است، که معناي نزد را مي دهد البته بوئي هم از معناي فرومايگي و قصور در آن هست و معنايش اين است که مؤمنين به جاي مردم با ايمان مردم کفر پيشه را ولي خود نگيرند، که جايگاه و موقعيت آنان نسبت به مقام و موقعيت مردم با ايمان، پست و بي‏مايه است، چون جاه و مقام مؤمنين بلندتر از مکان کفار است . پس اينکه عرب مي‏گويد : دونک زيد معنايش اين است که زيد نزديک تو و در درجه‏اي پست‏تر از درجه تو است و ليکن کلمه مورد بحث در معناي کلمه غير هم استعمال شده از آن جمله در قرآن کريم آمده : "إلَٰهَين من دون الله" و "يغفر ما دون ذلک "البته در آيه دومي هم ممکن است به معناي "غير اين " باشد و هم به معناي کوچکتر از اين)
۱۲۰دُونِهِمَاغيرآن دو (دو چيز در معناي "دون" هست، يکي نزديکي و ديگري پستي، به کسي که در انجام کاري قاصر است گفته مي‏شود دون ، بعضي از علماي ادب گفته‏اند : اين لفظ مقلوب از دنو و ادون و دني است . کلمه دون در جمله : من دون المؤمنين چيزي شبيه ظرف است، که معناي نزد را مي دهد البته بوئي هم از معناي فرومايگي و قصور در آن هست و معنايش اين است که مؤمنين به جاي مردم با ايمان مردم کفر پيشه را ولي خود نگيرند، که جايگاه و موقعيت آنان نسبت به مقام و موقعيت مردم با ايمان، پست و بي‏مايه است، چون جاه و مقام مؤمنين بلندتر از مکان کفار است . پس اينکه عرب مي‏گويد : دونک زيد معنايش اين است که زيد نزديک تو و در درجه‏اي پست‏تر از درجه تو است و ليکن کلمه مورد بحث در معناي کلمه غير هم استعمال شده از آن جمله در قرآن کريم آمده : "إلَٰهَين من دون الله" و "يغفر ما دون ذلک "البته در آيه دومي هم ممکن است به معناي "غير اين " باشد و هم به معناي کوچکتر از اين)
۱۲۱دُونِيغير من (دو چيز در معناي "دون" هست، يکي نزديکي و ديگري پستي، به کسي که در انجام کاري قاصر است گفته مي‏شود دون ، بعضي از علماي ادب گفته‏اند : اين لفظ مقلوب از دنو و ادون و دني است . کلمه دون در جمله : من دون المؤمنين چيزي شبيه ظرف است، که معناي نزد را مي دهد البته بوئي هم از معناي فرومايگي و قصور در آن هست و معنايش اين است که مؤمنين به جاي مردم با ايمان مردم کفر پيشه را ولي خود نگيرند، که جايگاه و موقعيت آنان نسبت به مقام و موقعيت مردم با ايمان، پست و بي‏مايه است، چون جاه و مقام مؤمنين بلندتر از مکان کفار است . پس اينکه عرب مي‏گويد : دونک زيد معنايش اين است که زيد نزديک تو و در درجه‏اي پست‏تر از درجه تو است و ليکن کلمه مورد بحث در معناي کلمه غير هم استعمال شده از آن جمله در قرآن کريم آمده : "إلَٰهَين من دون الله" و "يغفر ما دون ذلک "البته در آيه دومي هم ممکن است به معناي "غير اين " باشد و هم به معناي کوچکتر از اين)
۱۲۲دِهَاقاًلبريز- مالامال - پر- لبالب
۱۲۳دِهَانپوست قرمز
۱۲۴دَهْرِروزگار(در اصل به معناي طول مدت ابتدا تا انتهای دنیاست که برای جهان ما طبق یافته های علمی تا کنون ۱۴ میلیارد سال می باشد ولي بعد از آن هر مدت طولاني را هم دهر گفته ‏اند. "هَلْ أَتَىٰ عَلَى ٱلْإِنسَانِ حِينٌ مِّنَ ٱلدَّهْرِ لَمْ يَکُن شَيْئًا مَّذْکُورًا(انسان۱): آيا بر انسان مدتي از روزگار نيامد در حالي که چيزي ذکر و ياد شده، نبوده و نيست(هر انساني مدتي نطفه بوده که آن قدر کوچک است که با چشم غير مسلح ديده نمي شود به همين دليل مي فرمايد چيز قابل ذکري نيست البته درون همين نطفه به ظاهر ناچيز در ملکولي به نام DNA اغلب خصوصيات جسمي و بسياري از خصوصيات شخصيتي او که از اجدادش به ارث برده، ثبت است. امام حسين عليه السلام مي فرمايند: "(معبود من)نعمت خود را بر من آغاز نمودي قبل از اينکه چيزي ذکر و ياد شده باشم")")
۱۲۵دُهْنِروغن (عبارت "تنبت بالدهن" يعني ميوه‏اي مي دهد که در آن روغن هست که منظور میوه ی زیتون است)
۱۲۶دِيَارِديار - محل منزل گرفتن
۱۲۷دَيَّاراًکسي است که براي منزل گرفتن پياده شده باشد
۱۲۸دِيَارِکُمْديارتان - محل منزل گرفتنتان
۱۲۹دِيَارِنَاديارما - محل منزل گرفتنمان
۱۳۰دِيَارِهِمْخانه هایشان- ديارشان - محلهای منزل گرفتنشان(جمع "دار")
۱۳۱دِيَةٌخونبها (از کلمه وادي به معناي دامنه کوههاي بزرگ است، البته دامنه‏هاي پايين که همه آبهاي کوه در مواقع بارندگي در آن جمع مي‏شود، اگر خونبها را هم از اين ماده گرفته و ديه ناميده‏اند، براي همين است که ديه نيز مال زيادي است که جمع‏آوري شده و در عوض کشته شده مي‏پردازند)
۱۳۲دِينَپاداش - به معناي مطلق جزا است، چه در مورد كار خير (وعده) و چه در مورد كار شر (وعيد) -مجموع يا قسمتي ازاحکامي که خداوند بر انبياي خودش نازل کرده - اطاعت(در جمله "أَلَا لِلَّهِ ٱلدِّينُ ٱلْخَالِصُ " منظور عبادت است. درعبارت"لَهُ ٱلدِّينُ وَاصِباً: فقط برای اوست اطاعت دائمی" دين به معناي طاعت و واصب به معناي دايم است ، يعني فقط سزاوار است که انسان، پروردگارش را دائم و در همه احوال اطاعت کند. "دِينَ" در اصل به معنای اطاعت و پرستش است و از آنجا که اطاعت منجر به جزا و پاداش می گردد به معنای جزا و پاداش هم به کار می رود و به شریعت و مذهب نیز "دِينَ" می گویند از آن جهت که شیوه اطاعت پروردگار تعالی را برای بندگانش مشخص می کند)
۱۳۳دِينِدين من (مخفف "دِينِي" در آیه "لَکُمْ دِينُکُمْ وَلِيَ دِينِ". کلمه دين بر مجموع يا قسمتي از احکامي که خداوند بر انبياي خودش نازل کرده اطلاق مي گردد و اين كلمه در اصل معني پاداش و جزا مي دهد چه در مورد كار خير (وعده) و چه در مورد كار شر (وعيد). "دِينَ" در اصل به معنای اطاعت و پرستش است و از آنجا که اطاعت منجر به جزا و پاداش می گردد به معنای جزا و پاداش هم به کار می رود و به شریعت و مذهب نیز "دِينَ" می گویند از آن جهت که شیوه اطاعت پروردگار تعالی را برای بندگانش مشخص می کند)
۱۳۴دَيْنِدِين - وام
۱۳۵دِينَارٍپولي از جنس طلا بوده که در قديم ميان مردم رواج داشته
۱۳۶دِينُکُمْدين شما (کلمه دين بر مجموع يا قسمتي از احکامي که خداوند بر انبياي خودش نازل کرده اطلاق مي گردد و اين كلمه در اصل معني پاداش و جزا مي دهد چه در مورد كار خير (وعده) و چه در مورد كار شر (وعيد). "دِينَ" در اصل به معنای اطاعت و پرستش است و از آنجا که اطاعت منجر به جزا و پاداش می گردد به معنای جزا و پاداش هم به کار می رود و به شریعت و مذهب نیز "دِينَ" می گویند از آن جهت که شیوه اطاعت پروردگار تعالی را برای بندگانش مشخص می کند)
۱۳۷دِينِهِدین او (کلمه دين بر مجموع يا قسمتي از احکامي که خداوند بر انبياي خودش نازل کرده اطلاق مي گردد و اين كلمه در اصل معني پاداش و جزا مي دهد چه در مورد كار خير (وعده) و چه در مورد كار شر (وعيد). "دِينَ" در اصل به معنای اطاعت و پرستش است و از آنجا که اطاعت منجر به جزا و پاداش می گردد به معنای جزا و پاداش هم به کار می رود و به شریعت و مذهب نیز "دِينَ" می گویند از آن جهت که شیوه اطاعت پروردگار تعالی را برای بندگانش مشخص می کند)
۱۳۸دِينَهُمدينشان - جزايشان (عبارت "يَوْمَئِذٍ يُوَفِّيهِمُ ٱللَّهُ دِينَهُمُ ٱلْحَقَّ " يعني : در آن روز خدا جزايي كه به حق است به طور كامل به آنان مي دهد. "دِينَ" در اصل به معنای اطاعت و پرستش است و از آنجا که اطاعت منجر به جزا و پاداش می گردد به معنای جزا و پاداش هم به کار می رود و به شریعت و مذهب نیز "دِينَ" می گویند از آن جهت که شیوه اطاعت پروردگار تعالی را برای بندگانش مشخص می کند)
۱۳۹دِيَنِيدينم (کلمه دين بر مجموع يا قسمتي از احکامي که خداوند بر انبياي خودش نازل کرده اطلاق مي گردد و اين كلمه در اصل معني پاداش و جزا مي دهد چه در مورد كار خير (وعده) و چه در مورد كار شر (وعيد). "دِينَ" در اصل به معنای اطاعت و پرستش است و از آنجا که اطاعت منجر به جزا و پاداش می گردد به معنای جزا و پاداش هم به کار می رود و به شریعت و مذهب نیز "دِينَ" می گویند از آن جهت که شیوه اطاعت پروردگار تعالی را برای بندگانش مشخص می کند)