غزل‌های ۳۲۰۱ تا ۳۲۲۵ — دیوان شمس (کلیات شمس تبریزی)

غزل شماره ۳۲۰۱

یا ساقی الحی اسمع سوالیانشد فوادی، واخبر بحال

قالو تسلی، حاشا و کلاعشق تجلی من ذی الجلال

العشق فنی، والشوق دنیوالخمر منی، والسکر حالی

عشق وجیهی، بحر یلیهوالحوت فیه روح الرجال

انتم شفایی، انتم دواییانتم رجایی، انتم کمالی

الفخ کامن، والعشق آمنوالرب ضامن، کی لاتبالی

عشق موبد، فتلی تعمدو انا معود، باس النزال

گفتم که: ما را هنگامه بنماگفت: اینک اما تو در جوالی

بدران جوال و سر را برون کنتا خود ببینی کندر وصالی

اندر ره جان پا را مرنجانزیرا همایی با پر و بالی

گفتم که: عاشق بیند مرافقگفتا که: لالا ان کان سالی

گفتم که: بکشی تو بی گنه راگفتا: کذا هوالوصل غالی

گفتم چه نوشم زان شهد؟ گفتامومت نباشد هان، تا نمالی

انعم صباحا، واطلب رباحاوابسط جناحا فالقصر عالی

می نال چون نا، خوش همنشینا!حقست بینا، هر چون که نالی

انا وجدنا درا، فقدنالما ولجنا، موج اللیالی

می گرد شبها، گرد طلبهاتا پیشت آید نیکو سگالی

می گرد شب در، مانند اختران اللیالی بحراللالی

دارم رسولی، اما ملولییارب خلص، عن ذی الملال

عندی شراب لوذقت منهبس شیرگیری، گرچه شغالی

درکش چو افیون، واره تو اکنونگه در جوابی، گه در سوالی

من سخت مستم، به خود خوشستمیا من تلمنی، لم تدر حالی

جانا فرود آ، از بام بالاوانعم بوصل، فالبیت خالی

گفتم که: بشنو، رمزی ز بندهگفتا که: اسکت یا ذاالمقال

گفتم: خموشی صعبست گفتا:یا ذاالمقال، صرذاالمعالی

کس نیست محرم، کوتاه کن دموالله اعلم، والله تالی

غزل شماره ۳۲۰۲

هذا سیدی، هذا سندیهذا سکنی، هذا مددی

هذا کنفی، هذا عمدیهذا ازلی، هذا ابدی

یا من وجهه، ضعف القمریا من قده صعف الشجر

یا من زارنی، وقت السحریا من عشقه نور نظری

گر تو بدوی، ور تو بپریزین دلبر جان، خود جان نبری

ور جان ببری از دست غمشاز مرده خری، والله بتری

ایلا کلیمو ایلا شاهموخراذی دیذیس ذوزمس آنیمو

پوذپسه بنی، پوپونی لالیمیذن چاکوس کالی تو یالی

از لیلی خود مجنون شده اموز صد مجنون افزون شده ام

وز خون جگر پرخون شده امباری بنگر تا چون شده ام

گر زانک مرا زین جان بکشیمن غرقه شوم، در عین خوشی

دریا شود این دو چشم سرمگر گوش مرا زان سو بکشی

یا منبسطا فی تربیتییا مبتشرا فی تهنیتی

ان کنت تری ان تقتلنییا قاتلنا انت دیتی

گر خویش تو بر مستی بزنیهستی تو بر هستی بزنی

در حلقه درآ بهر دل ماشکلی بکنی دستی بزنی

صدگونه خوشی دیدم ز کسیگفتم که: لبت ، گفتا: نچشی

بر گورم اگر آیی بنگرپرعشق بود چشمم ز کشی

آن باغ بود بی صورت بروآن گنج بود بی صورت زر

شب عیش بود بی نقل و سمرلاتسالنی زان چیز دگر

غزل شماره ۳۲۰۳

طیب الله عیشکم، لا اوحش الله من ابیلست انسی احبتی، والجفا لیس مذهبی

سایه بر بندگان فکن، که تو مهتاب هر شبیسخنی گو، خمش مکن، که به غایت شکر لبی

ما تسلیت عنکم، ما نسینا حقوقکمنصب عینی خیالکم لیس حسناه یختبی

جان سوارست و فارسی، خر تن زیر ران اوزشت باشد که زیر خر، کند این روح مرکبی

فتح الله عیننا، جمع الله بینناخفرات اتیننا، بجمال و غبغب

هله زین نیر درگذر، بده آن جام معتبرکه دل و جان ز جام او، برهد زین مذبذبی

املاالکاس لا تقل لنداماک اصبروانفدالصبرالتقی یا حبیبی و صاحبی

زمن از تو دونده شد، فلکت نیز بنده شددو جهان از تو زنده شد چه دلاویز مشربی!

حیث ما حاول الثری، فمه جانب السماحبث ما حل خاطری، انت قصدی و مطلبی

دل به اسباب این جهان به امید تو می رودکه تو اسباب را همه بید خود مسببی

ز تو مشغول می شود به سببها ضمیرهاخبرش نی ز قرب تو، که تو از قرب اقربی

املا لکاس صاحبی، من دنان ابن راهبیا کریما مکرما تتجمل و تطرب

هله خامش مگو صلا، تو که داری بخور هلاچو درین ظل دولتی ز چه رو در تقلبی؟!

سکرالقوم فاسکتوا طرب الروح فانصتواوصلوا لا تعربدوا طلبا للتغلب

غزل شماره ۳۲۰۴

یا ملک المبعث والمحشرلیس سوی صدرک من مصدر

سر نبری ای سر، اگر سر بریآن ز خری دان که تو سر واخری

مقلة عینی لک یا ناظرینظرة قلبی لک یا منظری

همچو پری، باش ز خلقان نهانبر نپری تا نشنوی چون پری

غاب فوادی لم غیبتهبعد حضوری لک، یا محضری

بر سر خشکی چو ثقیلان مرانبرتر از آنی که روی برتری

منزلناالعرش و ما فوقهعمرک یا نفس قمی، سافری

جمله چو دردند به پایان خمسرور از آنی تو، که تو سروری

قلت الا بدلنا سلمااسلمک الصبر قفی واصبری

چند پس پرده و از در برونبر در این پرده، اگر بر دری

قالت هل صبری الا بههل عقدالبیع بلا مشتری

می مفروش از جهت حرص زرجوهر می خود بنماید زری

اذ حضرالراح فما فاتناافتح عینیک به وابصری

می بفروشی، چه خری؟! جز که غمدین بفروشی چه بری؟! کافری

قر به العین کلی واشربیقد قرب امنزل فاستبشری

وصلت فانی ننماید بقازن نشود حامله از سعتری

غزل شماره ۳۲۰۵

روزن دل! آه چه خوش روزنییا تو مگر روزن یار منی

عمرک یا نخلة هل تاذنینحو جنی غصنک کی نجتنی

روزن آن خانه اگر نیستیپس تو ز چه روی چنین روشنی

کل سراج حدث ینطفیغیرک یا اصلی یا معدنی

هرچه کند چرخ مطوق بودجز تو که بنیاد بقا می کنی

اتخذالحرص هنا مسکنادونک یا نفس فلا تسکنی

دانه ی دامست، چرا می خوری؟!آهن سردست، چرا می زنی؟!

شربة اهوائک مسمومةحیلة اعدائک فی المکمن

سخته کمانیست، پس این کمینبر پر! چون تیر، چرا ایمنی؟!

قد نفد العمر وضاق المدیخذ بیدالهالک یا محسنی

گر دو جهان ملک شود مرمرابی تو گدایم، نشوم من غنی

غیر سنا وجهک لا نشتهیای وسوی عشقک لا نقتنی

غزل شماره ۳۲۰۶

اضحکنی بنظرة، قلت له فهکذیشرفنی بحضرة، قلت له فهکذی

جاء امیر عشقه ازعجنی جنودهامددنی بنصرة، قلت له فهکذی

جملنی جماله، نورنی هلالهاطربنی بسکرة، قلت له فهکذی

یسکن فی جوارنا، تسکن منه نارنایدهشنا بعشرة، قلت له فهکذی

نور وجهه الدجی، صدق لطفه الرجااکرمنی بزورة، قلت له فهکذی

نال فوادی کاسه عظمه و باسهفاز به بخمرة، قلت له فهکذی

من تبریز شمس دین یسمع منی الانینیکرمنی بسفرة، قلت له فهکذی

غزل شماره ۳۲۰۷

قد اسکرنی ربی من قهوة مد راریواستغرقنی الساقی من نائله الجاری

یا قهوة اجلالی، یا دافع بلبالیما جات هنا الا کی تکشف اسراری

قد کلفنی عشقی، الصبوة لا تشفیاصعدت به عمری، ادرکت به ثاری

سقیا لک یا ساقی، من نائلک الباقیلا تسر الی صدری، انی لک یا ساری

فزنا بمطایاکم جدنا بعطایاکممن اسعد یلقاکم لا یلدغه ضاری

ذاالحال حوالینا و انشق به عینالا زال لنا زینا من حلة انواری

یا سمعی و یا شمعی یا سکری و یا شکرییا راحی و یا روحی من غیرک اغیاری

غزل شماره ۳۲۰۸

الا فی الغشق تشریفی و عیدیتعالوا نحو عشق منستزید

دعانا من تعالی عن حدودنجی المحدود بالعین الحدید

دعانا بحر ذی ماء فراتفانکرنا التیمم بالصعید

دعانا خالق کل دعاءتخاسر عندنا کل بعید

نسینا کل شی مذ ذکرنامقامات تعالت عن ندید

بدایات نهایات لدیهامجال الروح فی جد جدید

غزل شماره ۳۲۰۹

نسیت الیوم من عشقی صلاتیفلا ادری عشائی من غداتی

فوجهک سیدی! شمسی و بدریو نثری منک یاقوت الزکاة

نداک سکرة الارواح طراو فی لقیاک طاع ء کل ناتی

لقد نهج الهوی منهاج کبدفضاعت فی مناهجه ثباتی

و ادنی ما لقینا فی هواهحیوة فی حیوة فی حیات

تشبثنا باذیال کرامباید تایبات آیبات

فما اغنی التشبث للسکاریو ما النتفعوا بآیات النجاة

و انی الاستقامة والتوقیلقلب بعد شرب المنکرات؟!

غزل شماره ۳۲۱۰

اتاک الصوم فی حلل السعودفدم واسلم علی رغم الحسود

وصم وافطر و عید فی نعیملک العمر الموبد بالخلود

فلا زالت تزف لک التهانیمهناة من الملک الودود

فشکرا ثم شکرا ثم شکرالاوراد العطا خیرالورود

و سقیا ثم سقیا ثم سقیالجود بعد جود بعد جود

و کاسا قد سقیناه دهاثایری رقراقها تحت الجلود

ینابیع جرت شرقا و غرباکانهارالجنان بلا رکود

و نیران الشباب موقداتبسعد لا یخاف من الخمود

براح الروح روحی! قرعیناو یا نفسی دعاک الجد عودی

و ارض الله واسعة فسیحالی رب روف بالوفود

ینادی ربنا، عودوا الینااجبیونا و اوفوا بالعقود

ازهدا فی ملاقاتی و عندیوجود، فی وجود فی وجود

ولم یخسر طلوب فی فنائیولم یمکن خلاف فی وعودی

خمش کردم که هر ناگفته ی رابدیدم من که دیدی و شنودی

غزل شماره ۳۲۱۱

نسیم الصبح جد بالابتشارو بشر حین یاتی بانتشار

واتحفنی لباس الجد منهفانی من لباس الجد عاری

فقد احرقت فی صد و بعدبنار لا تسلنی ای نار

اما تصغی الی قلب حریقینادی، یا حذاری، یا حذاری

و مما خان بی دهر قتولو ما قدحان لی ادراک ثاری

اذا ما فیک افنی فیک احییاذا ما انت جاری، انت جاری

ظللت کیونس فی بطن حوتفمذ صح الهوی کسروا فقاری

الا یا صاح انظر فی خدودیتری او صافه ان کنت قاری

غزل شماره ۳۲۱۲

الا یا مالکا رق الزمانالا یا ناسخا، حسن الغوانی

الا من لطفه ماء زلالو مافی الکون ظرف کالاوانی

سجود کل اوج او حضیضبشمس الدین سلطان المعانی

الا تبریز بشراک دواماو صار ساجدیک المشرقان

ظل الله تبریزا بظلتضعضع من تصوره جنانی

تعالی عن مدیحی، قد تعالیولکن لیس صبر فی لسانی

غزل شماره ۳۲۱۳

املا قدح البقا ندیمی!من خمرة دنک القدیم

صحیح المی و داو سقمیمن غمزة لحظک السقیم

للعشق ظعنت یا مقیماوالظاعن طالب المقیم

قد قیل بمن یراک یومابشراک بغیهة النعیم

لایدرک عادلی بعقلفوارة عشقی القدیم

قدامک روضة المعالیایاک سعاد! ان تقیمی

هل اغد سعاد ذات یومسکران بذلک الحریم

تبریز و شمس و دین مولیذوالبهجة والید الکریم

غزل شماره ۳۲۱۴

یا مالک دمة الزمانیا فاتح جنة الامعانی

لا هوتک موضح المصادرناسوتک سلم الامانی

من رام لقاک فی جهاتردوه بفول لن ترانی

کم اتلفنی بلن حبیبیلما اتلفنی بلن اتانی

کم رد علی بات وصلکم عنه رجعت قد دعانی

کم عانق روحه و روحیکم جالسنی بلا مکان

کم البسنی ببرد تیهکم اطعمنی و کم سقانی

کم اسکرنی بکاس حببین الحرفاء و المغانی

یا قلب کفاک لا تطولبالله علیک یا لسانی

غزل شماره ۳۲۱۵

یا ساقیة المدام هاتیوامحوا بمدامة صفاتی

من عین مدامة رحیقلا تمزجها من الفرات

اشبع طربا و رو عیشالا تخش ملامة الوشاة

لا تسکر جاهلا لایماواسکر نفرا من الکفاة

قم فاسب بوجنتیک عقلیقم فاقن بمقلتیک ذاتی

بشری بولوج روح قدسینجی نظری من الکفاة

لاخوف ولا فنا لذاتلا ینعشه من الممات

لا امن و لا امان حتیاقطع طمعی من نجات

تبریز نحقتنی و الافاحسب بدنی من الموات

غزل شماره ۳۲۱۶

طارت حیلی و زال حیلیاصبحت مکابدا لویلی

قد اظلم بالجوی نهاریکیف اخبرکم انا بلیلی

ما املاء عصتی و وجدیما افرع من رضاک کیلی

غزل شماره ۳۲۱۷

قالت الکاس ارفعونی کم تحبسونیان جسمی فی زجاج بالنوی لا تکسرونی

اجعلوا الساقی خبیرا عارفا عنه سلونیاننی لست احب المفتری لا تظلمونی

فاذا انتم سکرتم فوق السکر سکرافاقرعوا باب التقاضی واسالوا لا تقنطونی

کنت فی سیر خفی صورتی فی ذالسکونخلتمنی کالجماد ذاک من نکس العیون

ان اردتم انتعاشا فاتقوا مکرالظنونان نکستم فاستقیموا واحذروا ریب المنون

غزل شماره ۳۲۱۸

ترکبن طبقا عن طبق مولائیانت کالروح و نحن لک کالاعضآء

کیف یبقی فطنا، من نزل العشق بهکیف یروی کبد ذاب من استسقاء

کم خلقنا و نقضنا لک، لا عهد لناخدعة ان ضمن المفلس للایفاء

طاب ما ادبنی دهری بالضر ولمیغن عنی ادب یصرف عنی دائی

عشقت جملة اجزاء وجودی قمراعاینته سحرا من افق الالاء

لا تواخذ فلکا حق اذا فارقهقمر مثلک یا محترق الضواء

قلة الصبر و الا انا فی المدح مسیهل یجوز شبه الشی بلا اشیاء

یشعر العاشق و هو عجم فی عجمفیک وارتج لسان العرب العرباء

غلب الفرد علی الشفع بلی واتحداان تثنی شبح فی نظر الحولاء

غزل شماره ۳۲۱۹

اسفا لقلبی یوما هجرالحبیب داریو تحرقت ضلوعی و جوانحی بناری

و سعادة لیوم نظرالسعود فینانزل السهیل سهلا و اقام فی جواری

فدخلت لج بحر بطرا بما اتانیفغرقت فیه لکن نظرالحبیب جاری

فتحت عیون قلبی فرایت الف بحرو مراکبا علیها بهوی الهوا سواری

تبریز حض فضلا و ترابه کمالابشعاع نور صدر هو افضل الکبار

تبریز اشفعی لی بشفاعة الی منزعقات وجد قلبی لحقتة بالتواری

و لاجل سو حالی بتواضعی لدیهو تعرضی هوانی بهواه والصغار

و تقول لا تقطع کبدا رهین شوقبرجاک ما یرجی و یذوب بالبواری

و تتوب من ذنوبی و تجاسری علیهو لیه عود قلبی و نهایة الفرار

لمعات شمس دین هو سیدی حقیقاهی اصل اصل روحی و وراء هاعواری

جمع الاله شملا قطعته شقوة لیفهو الکبیر یعفو لجنایة العصاری

غزل شماره ۳۲۲۰

لا قی الفراش نارا کن هکذا حبیبیفی النار قد تواری کن هکذا حبیبی

ذاق القراش ذوقا والشمع ذاب شوقاوالدمع منه سارا کن هکذا حبیبی

فی العشق مذرجعتا باللیل ما هجعنافی مجلس السکاری کن هکذا حبیبی

العاشقون قاموا، ذااللیل لاتناموالا تنفروا فرارا کن هکذا حبیبی

الوصل سال سیلا مجنون صار لیلیلیل غدا نهارا کن هکذا حبیبی

الشمس فی ضحاها و القلب قد یراهاوالعقل فیه حارا کن هکذا حبیبی

من الکلیم دلا و لرب قد تجلیانی آنست نارا کن هکذا حبیبی

غزل شماره ۳۲۲۱

الا حریم لیلی، علیکم سلامیادرتم علینا صفیة المدام

فذا ربیع وصل و نوبة التلاقیو نعمة احاطت جمیعة الانام

تداولوا کوسا واسکروا روساکذا بکون خقا ولیمة الکرام

فوصلکم مدید صلوا بلا انقطاعو نزلکم مزید کلوا بلا غرام

فلا یهیم قلبی بظلمة اللیالیولا تعام عینی علت عن المنام

غزل شماره ۳۲۲۲

اخرج عن المکان، یا صارم الزمانواسبح سباح حوت فی قلزم المعانی

لا تبغ اتصالا نعت جسمانی اری دنوا انی من التدانی

العبد لیس یرضی فی رقه شریکافلرب کیف یرضی فی ملکه بثانی

هل عاشق تصدیم عشوقتین جمعااعشق فان فیه تخلیص کل غانی

العشق نور روحی صبح الهوی صبوحیامنیة و فیه مجموعة الامانی

ماالعشق یا معنا یشرک انا و اناتقنی عن المدارک فی خالق الحسان

هذاالصدود خانی و النار فی جنانییزداد کل یوم عشقی بلا توانی

قلبی علیک یحرص یا رب لا تخلصیارب زد وقودا سبحان من یرانی

سبحان من یرانی سبحان من رعانیسبحان من دعانی من غیر امتحان

اسکت فلون خدی اوج دمعتی تودیعشقا به تعالی عن صفوة المعانی

غزل شماره ۳۲۲۳

یا من یزید حسنک حقا تحیریاهلا و مرحبا بسراج منور

یا من سالت عن صفة الروح کیف هواالروح لاح من قمرالحسن فابصر

فی برق و جنتیه حیات مخلدلا تعد عنه نحو حیات مزور

من سکر مقلتیه اری کل جانبسکران عاشق بشراب مطهر

قد کان فی ضمیری منه تصورامن صورة الجلالة افنی تصوری

اطلب لباب دینک واترک قشورهبالله فاستمع لکلام مقشر

لما صفا حیوتک من نور بدرهابشر فقد سعدت بشمس و مشتری

غزل شماره ۳۲۲۴

یا ویح نفسنا بفوات الفضائلیا ویل روحنا بفسادالوسائل

قد حن واشتکی فلذا الصخر بکیاعلی علی هجران فخرالقبایل

لو ان فراقی حمل الطور والصفازمانا یسیرا هدمت بالزلازل

لو ان شرارا من هوانا تبلجتعلی ظاهری احرقت کل العواذل

لو ان قلیلا من جمالک اثرتعلی البر لم توحش فلا بالقوافل

بحق وصال نورالقلب فضلهبنور نای عن درکه کل فاضل

و حرمه ی اسرار جرت و لطایفکنیت بها سرا و لست بقایل

و جودک و النعماء ما لم تسمهلسانی و قلبی عنه لیس بزائل

تجود بوصل مشرق باهر نریبه جملة حاجاتنا و المسائل

فانی لا اسطاع زورة زایربجفنین مقروحین در الهوامل

ارید ترابا من تراب فنائهمدبر نورالعین منی و کاحل

اکل ثری تبریز مثل ترابهفلا کان جسم قال روحی ممائلی

فلا زال شمس الدین مولا و سیداو ذو منة فی ذمتی و هو کافلی

غزل شماره ۳۲۲۵

یا ملک المحشر، ترحم لا ترتشیکل سقیط ردی ترحمه تنعش

تحبس ارواحنا فی صورت صورتفی ورق مدرک جل عن المنقش

نورک شعشاعه یخرق حجب الدجیتمنعها غیرة عن بصر الاعمش

ضآء فضاء الفلا عن درک ادراکهتدرجه راقة فی نظر الا خفش

قارب معراجنا، فارق الی المرتقیحان رحیل السری فانا عن المفرش

وارکب خیل السخا، فهو حسان النهیوادرس لوح الوفا وافهم ما یرقش

فاسرق درا اذا کنت اخی سارقاواشرب من کاسنا معتجلا تنتشی