از میدان تهذیب میدان محاسبت زاید. قوله تعالی: «ولتنظر نفس ما قدمت لغد». محاسبت را سه ركنست: جنایت از معاملت جدا كردن، نعمت با خدمت موازنه كردن، و نصیب خود از نصیب وی جل ذكره جدا كردن. و حیلت شناختن ركن اول آنست كه بدانی هر كاری كه دیو را در آن نصیبست جنایتست، و هر معامله كه در آن جورست جنایتست، و هر عمل كه بخلاف سنتست جنایتست. و حیلت شناختن ركن میانه آنست كه بدانی كه نعمتهای ناشناخته همه خصمان است، و شناختهٔ شكر ناكرده همه تاوانست، و در معصیت بكار برده تخم زوال ایمانست. و حیلت شناختن ركن سیم آنست كه بدانی كه هر خدمت كه بدو دنیا خواهی آن برتست، و هر خدمت كه بدان آخرت خواهی ترا آنست، و هر خدمت كه بدان مولی خواهی آن قیمت تست.