از میدان استقامت میدان تفكر زاید. تفكر دلرا، چون پوییدن است نفس را، التفكر هو ترتیب أمور معلومة للتأدی الی مجهول. قوله تعالی: «و تلك الامثال نضربها للناس لعلهم یتفكرون» تفكر بر سه قسم است: یكی حرامست، و یكی مستحبست، و دیگر واجبست. آن قسم تفكر كه حرام است در سه چیز است: در صفات رب العزة، كه آن تفكر تخم حیرتست، و دیگر در جزای كار ویست، كه آن تخم تهمتست؛ سیم در اسرار خلقتست، كه آن تخم خصومتست. و آنكه مستحبست تفكر در صنایع صانعست، كه آن تخم حكمتست؛ و در اقسام حق، كه آن تخم بصیرتست؛ و در آلاء وی، كه آن تخم محبتست سیم تفكری كه واجبست تفكر در كار خویش است، كه آن كار تعظیم است؛ و جستن عیب خویش «در» طاعتست، كه آنتخم شرمست؛ و غرض تام جزم آن حزم خود را دیدن، كه آن تخم بیمست؛ و پروردن نیاز كه جزای آن دیدارست. و آن سه چیزست: تفكر و تدبر و تذكر؛ تفكر در كرد، و تدبر در گفت، و تذكر در بخش: كرد چون، و گفت چه، و بخش چند؛ كرد نغز، و گفت راست، و بخش پاك.