بخش ۵ — تو آن وقتی نبی الله بودی که آدم بود یک کف خاک…

ندارد هیچ کس با پشتی تو

ز جرم جملۀ روی زمین باک

برخیز ز راه خود چو عطار

تا باز رهی ز صلح و از جنگ

در عشق گریز، همچو عطار

تا باز رهی ز قیل و از قال

ای همگنان را همدمی، شادی من از توغمی

عطار را در هر دمی، جانا تویی آرام دل

تو کن جانا دل عطار را شاد

که عشقت آمدست از بردن دل

پرده دریدن تو پیوند کی پذیرد

عطار راگر آید صد پرده دوز حاصل

جان عطار از سپاه سر عشق

در دو عالم شد سپهبد والسلام

چون دل عطار ز تو تافتست

تافته را نیز متاب ای غلام

بر دل عطار فلک هر نفس

صد در اندوه گشود ای غلام

واقعۀ مشکل و دار الغرور

برد ز عطار قرار ای غلام

پس غم عطار درین وقت گل

دفع کن ازمن، بکرم ای غلام

گفت عطار آنچه میدانست راست

یادت آید این بهنگام ای غلام

چون بگریزی تو ز عطار چون

در دو جهان دوش بدوش توام

همچو عطار مانده باد بدست

کمترین سگ ز خاکدان توام

از وجود فرید سیر شدم

گم شده، در عدم برای توام

تا بلای ناگهان دیدم ز هجر

رخت رحلت ناگهان دربسته‌ام

عطار تا که از چو تو یوسف جدا فتاد

یعقوب وار کلبۀ احزان گرفته‌ام

این زمان عطار و نصفی از شراب

کز زمان در نصف شست افتاده‌ام

این زمان عطار اگر نوشد شراب

زیبدش، چون زهر هجران خورده‌ام

شد فرید از چین زلفش اشک بیز

زان سبب زیر غباری مانده‌ام

هر روز در خزانۀ عطار کمترست

دری که از سفینۀ دانش گزیده‌ام

دایم ازین واقعه عطار را

نوحه گر و اشک فشان دیده‌ام

عطار ز دست شد بیکبار

وقتست که کم کنی عذابم

بی تو عطار جگر سوخته را

نتوان گفت چه سان می‌یابم

عطار در این چنین خطر گاهی

تودانی و تو، که من برون جستم

ترک عطار گفتم و بی او

دیده پرخون بگوشه بنشستم

عمر عطار شد هزاران قرن

چند گویی ز پنجه و شستم؟

چو در لاکون افتادم چو عطار

بلند کون بودم،کرد پستم

ز زهد و نیکنامی عار دارم

من آن عطار دردی خوار مستم

برتن عطار هر مویی که بود

در خروشی و فغانی داشتم

تادلم بر روی دریا خوان معنی گسترد

خاطر عطار را چون قرص خاور یافتم

شمعهای عشق از سودای دوست

در دل عطار سوزان یافتم

تا که ساقی جهان عطار را زان درد داد

صدهزاران درد با این درد مقرون یافتم

گرچه بعشق فی المثل عیسی وقتی ای فرید

لاف مزن چو رهزنت سوزن وشانه یافتم

در هوای او دل عطار را

ذره کردم، چون هوایی یافتم

چون نشان کرده‌ای دل عطار

هرچه گفتم بدان نشان گفتم

بی اونظر فرید نگشاد

کاین قاعده معتبر نهادم

عطار بجان رسیده را مهر

از مهر تو بر زبان نهادم

کو سوخته‌تر کسی ز عطار؟

یک سوخته نیست هم نبردم

اگر عطار مسکین را درین گبری بسوزانند

گوا باشید ای مردان، که من خود را فنا کردم

عطار شکسته را همی هر دم

در عشق رخت درست تر کردم

تن زن، ای عطار عود عشق سوز

تا بخلوتگاه بر می‌سوزدم

چون دل عطار بیرون دیدم از هر دو جهان

من زتأثیر دل او بیدل وشیدا شدم

شد همگی هستی عطار هیچ

تا ز میان همگان گم شدم

عطار، چه گویی؟ ازین گفت توبه کن

نه، توبه چون کنم؟ که کنون کامران شدم

تا که عطار این سخن آزاد گفت

بندۀ او از میان جان شدم

وصف می‌کرد از تو عطار اندر آفاق جهان

نک سخن ناگفته حالی گنگ و مدهوش آمدم

ازفقر رو کردم سیه عطار را کردم تبه

رفعت رها کردم بره از خویش بیرون آمدم

عطار پر بسوی فلک، همچو جبرئیل

راه زمین مرو، که چو قارون نیامدم

ندانم تاتو، ای عطار، گنج عشق کی یابی

که در سودای گنج اکنون به رنج اندر فروماندم

نامم ز تو زان شدست عطار

کز حسن تو عارفی نمودم

از بسکه بسوختم درین باب

عطار نیم کنون،که عودم

عطار را به کلی از خویشتن فنا کن

چون در بقای عشقت ذوق فنا چشیدم

چو در صفات توام آبروی می‌بایست

فرید را سخنی همچو آب زر دیدم

تو ای عطار چون اینجا رسیدی

سخن گفتن ترا سامان ندیدم

جان عطار را نخستین گام

برتر ازچرخ هفتمین دیدم

گرچه جفای او بسی برد فرید بعد ازین

گرچه جفا کند بسی من ز وفاش نگذرم

روی عطار چو زر زان بشکست

که زری نیست بوجه دگرم

گفتم که گوش دار ز عطار یک سخن

گفتا: خمش، که سر بسخن درنیاورم

چون نماند پنداری من بمانده‌ام بی من

نیست آگهی زانکه ذره‌ای ز عطارم

شادی نرسد ز توبه عطار

غم بس بود از تو یادگارم

عطار کی تواند شرح غم تو دادن؟

کز کار شد زبانم وز دست رفت کارم

کو درعالم کسی که برهاند

یک باره ز ناکسی عطارم؟

از زحمت عطارم بندست قوی در ره

کو کس که کند فارغ از زحمت عطارم؟

اگر از تو جان عطار اثر کمال دارد

منم آنکه در دو عالم بکمال اختیارم

چون رفت ز دست کار عطار

چون زلف تو استواردارم

لاف ای فرید، کم زن زیرا که زیر هرمو

چون سرنگون نه ای تو صد سرفراز دارم

عطار در فراقت پر سوختست بی‌تو

پرواز چون نمایم؟ چون بال و پر ندارم

سیمرغ جهانم و چو عطار

یک مرغ بزیر پر ندارم

فرید، از یک شکن زنار اگر بربست تن با او

بسوی صد شکن دیگر ز صد سو تاختن دارم

عطار خاک راهت خواهد که سرمه سازد

بر فرق باد خاکم گر این هوس ندارم

وگر یک گوهر آید قسم عطار

بقدر از هر دو کونش کم ندارم

بده عطار را یک بوسه بی زر

که زر دارم ولی چندان ندارم

ناوک هجر ترا بجز دل عطار

در همه آفاق یک نشانه ندارم

ز عطار و از شیوۀ او بگشتم

که جز شیوۀ چون تو ماهی ندارم

بگرد کوی او هر شب بدان امید چون عطار

مگر بنوازدم یاری خروش زار می‌دارم

مصر جامع پی نبردی، ای فرید

خوش دلم گر روستایی پی برم

عطار را چگونه رسانم بکام دل؟

چون من دمی به کام دلم کم برآورم

هر غمی کان هست بر عطار سخت

بر امید ذوق درمان می‌خورم

کرم عشق تو دیدست فرید

بر امید کرمت می‌میرم

ای دل عطار دم مزن که درین دیر

دم نتوان زد ز سر پردۀ رازم

گفتی که: فرید، چاره‌ای ساز

نه چاره نه چاره‌گر، چه سازم؟

آن به که بیک آتش دل وقت سحرگاه

یک شعله زنم،خرقۀ عطار بسوزم

نقد ابن الوقت دل راست، ای فرید

دل طلب، از عقل حیران می‌بسم

عطار اگر فنا شود در تو

گر باشم وگرنه پادشا باشم

من که عطارم یقین می‌باشدم

کاین بلا از دور گردون می‌کشم

دل عطار مرغ دنیا نیست

گو برآی آن نهاد محتملم

عطار بترک جان نگویی

گر شرح دهی، چنین فصولم

دل عطار مرغی دانه جویست

دریغ آید چنین مرغی بدامم

گر فرید از غم تو سوخته شد نیست عجب

که چو شمع آتش سوزنده دمد از دهنم

سزد که پیرهن کاغذین کند عطار

که شد ز نفس بدآموز پیرهن کفنم

از پی نفس دون بصد انواع

در کف روزگار ممتحنم

همچو عطار مست و جان بر دست

پیش تو «ان یکاد» می‌خوانم

عطار بصبر تن فروده

تا علم یقین شود عیانم

وگر عطار را فانی ببینم

ببحر دولت باقی رسانم

تو تا دل برده‌ای، جانا، ز عطار

بمهر تست جان مهربانم

عطار ضعیف را بکلی

دایم به مراد دل رسانم

تا کی از قصۀ غم غصه و غم، ای عطار

سر فرو پوش که سرگشته و سرگردانم

زانگاه که عطار ترا تنگ شکر خواند

در وصف تو شعرم ز شکر باز ندانم

که گیرد دامن عطار ازین پس؟

که او را هیچ دامن می‌ندانم

چو کردم جوی چشمان همچو عطار

که به زین آب جویی می‌ندانم

آنچه عطار در پی آنست

این زمان هیچ جا نمی‌دانم

دل عطار در گیتی سیه رو بود و این ساعت

ز برق عشق آن دلبر بجز اخگر نمی‌دانم

چوآن گلشن که می‌جویم نخواهد یافت کس هرگز

ره عطار را زین غم بجز گلخن نمی‌دانم

گفتی که: جفا کردم در حق تو، ای عطار

آخر همه کس داند کانها نکنی دانم

با خیل گران جانان بنشینی و خود یکدم

عطار سبک دل را خرم نکنی دانم

وین ملک، که گشت ملک عطار

در عالم بی‌نشان برانم

همان بهتر که در عشقش چو عطار

در از دریای بی‌پایان فشانم

می‌روم با عشق همبر با فرید

تا قدم بر گنبد اعظم زنم

مشک جهان گر همه عطار داشت

وقف خط غالیه فامت کنم

در حضور تو دل عطار را

هرچه بود از ماحضر شد چون کنم؟

چون ز غفلت درد من از حد گذشت

داروی عطار غافل چون کنم؟

چون نیامد از وجودم هیچ جمعیت پدید

بیش ازین عطار راازخود پریشان چون کنم؟

سر درودم فرید را چو گیاه

پس کنون کره در گیاه کنم

محو شد فرد در غم تو فرید

فرد باید مرا؟ حشر چه کنم؟

چون ز معشوق محو گشت فرید

تا کیش مرغ عشق باره کنم

تا گهرهای حقیقت فاش کرد اندر جهان

بر دل عطار دلتنگی فراوان می‌کنم

روشنی دیدۀ عطار را

خاک پایت توتیایی می‌کنم

عطار شدم ز بوی زلفت

ای زلف تو مشک راستینم

گر دهد شرح غمت خاطر عطار بسی

نشود هیچ ملولی وملالت بینم

دردا که داد چون گل عطار دل ببادش

وز گلبن وصالش جز خار می‌نبینم

عطار دلت بر کن از کار جهان کلی

کز کار جهان یک دل برکار نمی‌بینم

برو عطار، بیرون آی باجانان بجان بازی

که هر کو جان درو بازد پشیمانش نمی‌بینم

عطار مگر روزی ترکیش بود درسر

کامروز بعشق اندر هندوی تو می‌بینم

زلف مشکین بر گشای و برفشان

کز سر زلف تو عطار توام

چون فرید از خویش یکتا می‌رود

هم بسر من فرد و یکتا می‌روم

تا کی،ای عطار، از ننگ وجود تو مرا؟

این زمان از ننگ تو با خاک یکسان می‌روم

برد لب لعل تو از بر عطار دل

تا دل عطار ماند از لب تو در، دو نیم

عطار وار در دم عیسی کجا رسیم؟

با نقش دوست دست بساغر گرفته‌ایم

همچو عطار در محیط وجود

ز عنایت بشست آمده‌ایم

چون دل عطار شد دریای عشق

بس جواهر کز زبان افشانده‌ایم

ما چو فریدیم، نه نیک و نه بد

کز دو جهان فرد و جدامانده‌ایم

کی تواند یافت عطار از تو کام

چون نخستین گام منزل مانده‌ایم

در حالت بیخودی چو عطاریم

پروانۀ شمع نور مشکاتیم

همچو عطار از جهان بردیم دست

تا نوای درد تو بنواختیم

جز سخنی بهرۀ عطار نیست

زان به سخن تیغ زبان آختیم

چون شکست اینجا قلم عطار را

اعجمی گشتیم ودفتر سوختیم

همچو عطاری ز شوق روی او

صورتش بر روی جان انگیختیم

در خرابی همچو عطار از کمال

گنج راحت بی‌الم برداشتیم

نومید مشو درین ره، ای عطار

هر چند که ناامید ما گشتیم

چون شیوۀ عطار درین راه بدیدیم

آن شیوه ز اسرار و کرامات گرفتیم

چون هر چه جزوهست درین راه حجابست

پس ما بیقین شیوۀ عطار گرفتیم

دل عطار را از شوق این راه

چو گویی بی سر و بی پا نهادیم

عطار مکن بدرد گرمی

چون از دم سرد تو فسردیم

جوهر عطار یافت قدر بلندی عشق

گرچه ز تأثیر عشق جوهر پست آمدیم

پیوستگییی چو یافت عطار

از ننگ وجود او بریدیم

کنون عطار را بدرود کردیم

کنون امید ازین عالم بریدیم