باب ششم در بیان معنای بت و زنّار

بت: عبارت است از هر چه پرستیده شود از ماسوای حق سبحانه و تعالی؛ خواه به اعتقاد الوهیت باشد چون اصنام کفار، و خواه به اعتقاد وجوب اطاعت و تعظیم چون مشایخ کبار، و خواه به افراط محبت چون محبوبان عشاق مجازی و سایر اغیار مانند جاه و عزت و درهم و دینار.

پس اگر پرستش آن از آن روست که مظهر حق است جل و علا و حق در او تجلی کرده است به اسمی از اسماء و صفتی از اسماء حسنی، آن بت عارفان است و پرستش آن پرستش خالق است؛ چه جمیع موجودات صورت حق است، و حق سبحانه روح همه است و اینجاست که گفته‏اند: «ما رَأَیتُ شیئاً و رأیتُ الله قلبهُ اَو مَعهُ»^۱ و الا بت مشرکان است و حق منزه از آن است؛ «تَعالی شأنَهُ عَمَّا یَقُولون. قال الله تَعالی‏: وَ مِنَ النَّاسِ مَن یَتَّخِذُ مِن دُونِ اللهِ أَنداداً کَحُبِّ الله و الَّذِینَ آمَنُوا أشدُّ حُبّاً لِلّٰهِ»^۲ و قال تَعالی‏: «اتَّخذُوا أَحبارَهُم وَ رُهبنَهُم أَرباباً مِّن دُونِ اللّٰهِ»؛^۳ و گاه اسم بت را مخصوص سازند به کامل و مرشدی که قطب زمان است؛ چه محبوب حقیقی به اعتبار جمیع اسماء و صفات در او جلوه‏گر آمده و به اعتبار جامعیت پرستیده شده و توجه جمیع موجودات خواه به طبع و خواه به ارادت بدوست و قبله کاینات از جمیع جهات اوست.

زنّار: عبارت است از بستن عقد خدمت و طاعت.

1. - بحرالمعارف، ج ۲، ص ۱۰۱. ↑
2. - سورهٔ بقره «۲» آیهٔ ۱۶۵. ↑
3. - سورهٔ توبه «۹» آیهٔ ۳۱. ↑