قرآن کریمبه زبان فارسی

نهج البلاغه — حکمت‌های ۱۸۱ تا ۲۰۰

حکمت‌ها و سخنان کوتاه امیرالمؤمنین علی (ع)

حکمت ۱۸۱

متن عربیترجمه استاد حسین انصاریان
- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - لا خَيْرَ فِى الصَّمْتِ عَنِ الْحُكْمِ، كَماو آن حضرت فرمود: در خاموشی‌ از سخن حکیمانه خیری‌ نیست، چنانکه
اَنَّهُ لاخَيْرَ فِى الْقَوْلِ بِالْجَهْلِ.در گفتار جاهلانه خیری‌ وجود ندارد.

حکمت ۱۸۲

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - مَا اخْتَلَفَتْ دَعْوَتانِ اِلاّ كانَتْو آن حضرت فرمود: دو دعوت خلاف یکدیگر نیست جز اینکه یکی‌ از
اِحْداهُما ضَلالَةً.آنها گمراهی‌ است.

حکمت ۱۸۳

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - ما شَكَكْتُ فِى الْحَقِّ مُذْ اُريتُهُ.و آن حضرت فرمـود: از زمانی‌ که حـق به من ارائـه شد در آن شـک نکردم.

حکمت ۱۸۴

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - ما كَذَبْتُ وَلا كُذِبْتُ، وَ لا ضَلَلْتُو آن حضرت فرمود: دروغ نگفتم و به من دروغ گفته نشده، و گمراه نشدم و کسی‌ هم
وَ لا ضُـلَّ بـى.به دست من گمراه نگشته.

حکمت ۱۸۵

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - لِلظّالِمِ الْبادى غَداً بِكَفِّهِ عَضَّةٌ.و آن حضرت فرمود: آن که ابتدا به ستم می‌ کند فردا دستش را به دندان می‌ گزد.

حکمت ۱۸۶

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - الرَّحيلُ وَشيكٌ.و آن حضرت فرمود: کوچ کردن از دنیا به آخرت نزدیک است.

حکمت ۱۸۷

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - مَنْ اَبْدى صَفْحَتَهُ لِلْحَقِّ هَلَكَ.و آن حضرت فرمود: هر که در برابر حق بایستد هلاک شود.

حکمت ۱۸۸

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - مَنْ لَمْ يُنْجِهِ الصَّبْرُ اَهْلَكَهُ الْجَزَعُ.و آن حضرت فرمود: هر که را صبر نجات ندهد بی‌ تابی‌ هلاک کند.

حکمت ۱۸۹

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - وَاعَجَباهْ! اَ تَكُونُ الْخِلافَةُ بِالصَّحابَةِ،و آن حضرت فرمود: شگفتا! آیا خلافت به دلیل مصاحبت با پیامبر برپا می‌ شود،
وَ لاتَكُونُ بِالصَّحابَةِ وَالْقَرابَة؟!ولی‌ با مصاحبت و خویشی‌ به وجـود نمی‌ آید؟!
- وَ رُوِىَ لَهُ شِعْرٌ فى هذَا الْمَعْنى وَ هُوَ: -در این معنا شعری‌ از حضرت روایت شده که چنین است:
فَاِنْ كُنْتَ بِالشُّورى مَلَكْتَ اُمُورَهُمْاگر با شورا حکومت را به دست گرفتی‌،
فَكَيْفَ بِهذا وَالْمُشيرُونَ غُيَّبُ؟چه شورایی‌ بود که رأی‌ دهندگانش غایب بودند؟
وَ اِنْ كُنْتَ بِالْقُرْبى حَجَجْتَ خَصيمَهُمْو اگر از طریق خویشی‌ با پیامبر برطرف مقابل حجت آوردی‌
فَغَيْرُكَ اَوْلى بِالنَّبِىِّ وَ اَقْرَبُ!دیگری‌ نسبت به پیامبر از تو سزاوارتر و نزدیکتر بود

حکمت ۱۹۰

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - اِنَّمَا الْمَرْءُ فِى الدُّنْيا غَرَضٌ تَنْتَضِلُو آن حضرت فرمود: انسان در دنیا هدفی‌ است که مرگها به جانب او تیر
فيهِ الْمَنايا، وَ نَهْبٌ تُبادِرُهُ الْمَصائِبُ. وَ مَعَ كُلِّ جُرْعَةمی‌ اندازند، و غارت شده ای‌ است که بلاها به سویش می‌ شتابند. با هر نوشیدنیش جرعه ای‌
شَرَقٌ، وَ فى كُلِّ اَكْلَة غَصَصٌ. وَ لايَنالُ الْعَبْدُ نِعْمَةًجهنده در گلو، و با هر لقمه اش گلوگیری‌ است. بنده به نعمتی‌ نمی‌ رسد
اِلاّ بِفِراقِ اُخْرى، وَ لايَسْتَقْبِلُ يَوْماً مِنْ عُمْرِهِ اِلاّمگربه بهای‌ ازدست دادن نعمتی‌ دیگر، و به پیشواز روزی‌ از عمرش نمی‌ رود مگر
بِفِراقِ آخَرَ مِنْ اَجَلِهِ. فَنَحْنُ اَعْوانُ الْمَنُونِ، وَ اَنْفُسُنا نَصْبُبه جدایی‌ روزی‌ دیگر از مدت عمرش. پس یاران مرگیم، و وجودمان نشانه تیر
الْحُتُوفِ، فَمِنْ اَيْنَ نَرْجُو الْبَقاءَ؟ وَ هذَا اللَّيْلُ وَ النَّهارُمردن ها، از کجا امید به ماندن داشته باشیم؟ این روز و شب
لَمْ يَرْفَعا مِنْ شَىْء شَرَفاً اِلاّ اَسْرَعَا الْكَرَّةَ فى هَدْمِ ما بَنَيا،چیزی‌ را بالا نبردند مگر اینکه در خراب کردن آنچه ساخته، و پراکندن آنچه فراهم نموده
وَ تَفْريقِ ما جَمَعا.بودند به شتاب بازگشتند.

حکمت ۱۹۱

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ:- يا بْنَ آدَمَ، ما كَسَبْتَ فَوْقَ قُوتِكَ فَاَنْتَو آن حضرت فرمود: فرزند آدم! آنچه بیش ازحاجت خود به دست آوردی‌ نسبت به آن
فيهِ خازِنٌ لِغَيْرِكَ.خزانه دار دیگـری‌ هستی‌ .

حکمت ۱۹۲

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - اِنَّ لِلْقُلُوبِ شَهْوَةً وَ اِقْبالاً وَ اِدْباراً،و آن حضرت فرمود: دلها را میل و روی‌ آوردن و پشت کردن است،
فَأْتُوها مِنْ قِبَلِ شَهْوَتِها وَ اِقْبالِها، فَاِنَّ الْقَلْبَ اِذا اُكْرِهَاز راه میل و روی‌ آوردن دلها به سوی‌ دلها آیید، چرا که دل وقتی‌ به کاری‌ مجبور گردد
عَمِىَ.کور شود.

حکمت ۱۹۳

- وَ كانَ عَلَيْهِ السَّلامُ يَقُولُ: - مَتى اَشْفى غَيْظى اِذا غَضِبْتُ؟و آن حضرت می‌ فرمود: وقتی‌ به خشم آمدم چه زمانی‌ خشمم را فرونشانم،
اَحينَ اَعْجِزُ عَنِ الاِْنْتِقامِ فَيُقالُ لى: لَوْ صَبَرْتَ؟! اَمْ حينَآیا هنگامی‌ که از انتقام ناتوانم و به من گفته شود: اگر صبر می‌ کردی‌ بهتر بود؟! یا وقتی‌ که
اَقْدِرُ عَلَيْهِ فَيُقالُ لى: لَوْ عَفَوْتَ؟!قدرت بر کیفر دارم و به من گفته شود: اگر می‌ بخشیدی‌ بهتر بود؟!

حکمت ۱۹۴

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ وَ قَدْ مَرَّ بِقَذَر عَلى مَزْبَلَة: - هذا ما بَخِلَ بِهِو آن حضرت از کنار نجاستی‌ در مزبله ای‌ عبور کرد و فرمود: این چیزی‌ است که بخیلان به آن
الْباخِلُونَ.بخل ورزیدند.
- وَ فى خَبَر آخَرَ اَنَّهُ قالَ: - هذا ما كُنْتُمْ تَتَنافَسُونَ فيهِ بِالاَْمْسِ.و در خبر دیگری‌ است که فرمود: این چیزی‌ است که دیروز در آن رغبت می‌ نمودید.

حکمت ۱۹۵

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - لَمْ يَذْهَبْ مِنْ مالِكَ ما وَعَظَكَ.و آن حضرت فرمود: از ثروتت آنچه تو را پند داد از دستت نرفته.

حکمت ۱۹۶

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - اِنَّ هذِهِ القُلُوبَ تَمَلُّ كَما تَمَلُّو آن حضرت فرمود: دلها همچون بدنها خسته می‌ شود،
الاَْبْدانُ، فَابْتَغُوا لَها طَرائِفَ الْحِكْمَةِ.برای‌ رفع ملالت دلها لطائف حکمت را بجویید (تکرار شماره : ۹۱)

حکمت ۱۹۷

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ لَمّا سَمِعَ قَوْلَ الْخَوارِج ِ «لا حُكْمَ اِلاّ لِلّهِ»: -و آن حضرت فرمود: وقتی‌ سخن خوارج را شنید: «لا حکم الاّ للّه»، فرمود:
كَلِمَةُ حَقٍّ يُرادُ بِها باطِلٌ.سخن حقّی‌ است که باطل به آن قصد شده.

حکمت ۱۹۸

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ فى صِفَةِ الْغَوْغاءِ: - هُمُ الَّذينَ اِذَا اجْتَمَعُواو آن حضرت درباره اوباش فرمود: اینان کسانی‌ هستند که چون گرد آیند
غَلَبُوا، وَ اِذا تَفَرَّقُوا لَمْ يُعْرَفُوا. - وَ قيلَ: بَلْ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: -پیروز شوند، و چون پراکنده گردند شناخته نشوند. گفته شده: امام فرمود:
هُمُ الَّذينَ اِذَا اجْتَمَعُوا ضَرُّوا، وَ اِذا تَفَرَّقُوا نَفَعُوا.اینان کسانی‌ هستند که چون گرد آیند زیان رسانند، و چون متفرق شوند منفعت دهند.
- فَقيلَ: قَدْ عَرَفْنا مَضَرَّةَ اجْتِماعِهِمْ، فَما مَنْفَعَةُ افْتِراقِهِمْ؟ فَقالَ: -گفتند: زیان گرد آمدنشان را فهمیدیم، سود پراکندگی‌ آنان چیست؟ فرمود:
يَرْجِعُ اَصْحابُ الْمِهَنِ اِلى مِهْنَتِهِمْ فَيَنْتَفِعُ النّاسُ بِهِمْ،اهل کار به کار خود باز می‌ گردند و مردم از آنان بهره مند می‌ شوند،
كَرُجُوع ِ الْبَنّاءِ اِلى بِنائِهِ، وَالنَّسّاج ِ اِلى مَنْسَجِهِ، وَالْخَبّازِمانند بازگشت بنّا به ساختمان، و بافنده به محلّ بافت، و نانوا
اِلى مَخْبَزِهِ.بـه نـانـوایــی‌ .

حکمت ۱۹۹

- وَ قَدْ اُتِىَ بِجان وَ مَعَهُ غَوْغاءُ، فَقالَ عَلَيْهِ السَّلامُ:- لامَرْحَباًبِوُجُوهجنایتکاری‌ را به محضر امام آوردند که اوباش همراه او بودند، فرمود: خوش مباد صورتهایی‌
لاتُرى اِلاّ عِنْدَ كُـلِّ سَوْاَة.که جز نزد هر کار زشتی‌ دیده نمی‌ شوند.

حکمت ۲۰۰

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - اِنَّ مَعَ كُلِّ اِنْسان مَلَكَيْنِ يَحْفَظانِهِ، فَاِذا جاءَو آن حضرت فرمود: با هر انسانی‌ دو فرشته است که او را حفاظت می‌ کنند، و چون مقدّرات
الْقَدَرُ خَلَّيا بَيْنَهُ وَ بَيْنَهُ، وَ اِنَّ الاَْجَلَ جُنَّةٌ حَصينَةٌ.الهی‌ فرارسد او را با سرنوشتش وامی‌ گذارند، همانا مدت حیات انسان محافظی‌ است استوار.