قرآن کریمبه زبان فارسی

نهج البلاغه — حکمت‌های ۳۰۱ تا ۳۲۰

حکمت‌ها و سخنان کوتاه امیرالمؤمنین علی (ع)

حکمت ۳۰۱

متن عربیترجمه استاد حسین انصاریان
- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - مَا الْمُبْتَلَى الَّذى قَدِ اشْتَدَّ بِهِ الْبَلاءُو آن حضرت فرمود: کسی‌ که بلا و گرفتاری‌ بر او سخت شده
بِاَحْوَجَ اِلَى الدُّعاءِ مِنَ الْمُعافَى الَّذى لايَأْمَنُ الْبَلاءَ.نیازمندتر به دعا نیست از تندرستی‌ که از بلا ایمن نمی‌ باشد.

حکمت ۳۰۲

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - النّاسُ اَبْناءُ الدُّنْيا، وَلايُلامُ الرَّجُلُ عَلىو آن حضرت فرمود: مردم فرزندان دنیایند، مرد بر دوستی‌
حُــبِّ اُمِّــهِ.مادرش سرزنش نمی‌ شود.

حکمت ۳۰۳

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - اِنَّ الْمِسْكينَ رَسُولُ اللّهِ، فَمَنْ مَنَعَهُو آن حضرت فرمود: تهیدست فرستاده خداست، کسی‌ که او را محروم کند
فَقَدْ مَنَعَ اللّهَ، وَ مَنْ اَعْطاهُ فَقَدْ اَعْطَى اللّهَ.خدا را محروم کرده، و هر که به او ببخشد به خدا بخشیده.

حکمت ۳۰۴

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - ما زَنى غَيُورٌ قَطُّ.و آن حضـرت فرمـود: مرد باغیرت هرگز زنـا نمی‌ کنـد.

حکمت ۳۰۵

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - كَفـى بِالاَْجَـلِ حارِسـاً.و آن حضرت فرمود: اجل حتمی‌ برای‌ نگهداری‌ انسان بس است.

حکمت ۳۰۶

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - يَنامُ الرَّجُلُ عَلى الثُّكْلِ، وَ لايَنامُ عَلَىو آن حضرت فرمود: داغدار می‌ خوابد، ولی‌ مال ربوده
الْحَرَبِ.نمی‌ خـوابـد.
- وَ مَعْنى ذلِكَ اَنَّهُ يَصْبِرُ عَلى قَتْلِ الاَْوْلادِ، وَلايَصْبِرُ عَلى سَلْبِ الاَْمْوالِ-.یعنی‌ مرد بر مرگ فرزند صبر می‌ کند، ولی‌ بر غارت مالش شکیبایی‌ نمی‌ورزد.

حکمت ۳۰۷

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - مَوَدَّةُ الاْباءِ قَرابَةٌ بَيْنَ الاَْبْناءِ،و آن حضرت فرمود: دوستی‌ پدران خویشاوندی‌ بین فرزندان است،
وَ الْقَرَابَةُ اِلَى الْمَوَدَّةِ اَحْوَجُ مِنْ الْمَوَدَّةِ اِلَى الْقَرابَةِ.و خویشاوندی‌ به دوستی‌ محتاج تر از دوستی‌ به خویشاوندی‌ است.

حکمت ۳۰۸

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - اِتَّقُوا ظُنُونَ الْمُؤْمِنينَ، فَاِنَّ اللّهَ تَعالىو آن حضرت فرمود: از گمانهای‌ اهل ایمان پروا کنید، که خداوند
جَعَلَ الْحَقَّ عَلى اَلْسِنَتِهِمْ.حق را بر زبان آنان نهاده است.

حکمت ۳۰۹

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - لا يَصْدُقُ ايمانُ عَبْد حَتّى يَكُونَو آن حضرت فرمود: ایمان عبد صادق نیست مگر اینکه اعتمادش به آنچه
بِما فى يَدِ اللّهِ سُبْحانَهُ اَوْثَقَ مِنْهُ بِما فى يَدِهِ.نزد خداست از آنچه در دست خود دارد بیشتر باشد.

حکمت ۳۱۰

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ لاَِنَسِ بْنِ مالِك ـ وَ قَدْ كانَ بَعَثَهُ اِلَى طَلْحَةَ وَالزُّبَيْرِوقتی‌ حضرت به جانب بصره آمد، انس بن مالک را به سوی‌ طلحه و زبیر فرستاد
لَمّا جاءَ اِلَى الْبَصْرَةِ يُذَكِّرُهُما شَيْئاً قَدْ سَمِعَهُ مِنْ رَسُولِ اللّهِ صَلَّى اللّهُ عَلَيْهِتا سخنی‌ را که درباره آنان از پیامبر صلّی‌ اللّه علیه وآله شنیده بود
وَ آلِهِ فى مَعْناهُما. فَلَوى عَنْ ذلِكَ، فَرَجَعَ اِلَيْهِ فَقالَ: اِنِّى اُنْسيتُ ذلِكَبه یادشان آورد. انس از مأموریت سر باز زد و خدمت امام آمد و گفت: آن سخن را
الاَْمْــرَ ـ :-از یاد برده ام. فرمود:
اِنْ كُنْتَ كاذِباً فَضَرَبَكَ اللّهُ بِها بَيْضاءَ لامِعَةً لاتُواريهَا الْعِمامَةُ.اگر دروغ می‌ گویی‌ خداوند تو را به سپیدی‌ درخشانی‌ دچار کندکـه عمامه آن را نپوشاند.
- يَعْنِى الْبَرَصَ. فَاَصابَ اَنَساً هذَا الدّاءُ فيما بَعْدُ فى وَجْهِهِ، فَكانَ لايُرىیعنی‌ بیماری‌ برص. انس چهره اش به آن بیماری‌ مبتلا شد، و بعد از آن کسی‌ او را
اِلاّ مُبَرْقـَعـاً. -جز با نقاب ندید.

حکمت ۳۱۱

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - اِنَّ لِلْقُلُوبِ اِقْبالاً وَ اِدْباراً، فَاِذاو آن حضرت فرمود: دلها را نشاطی‌ و ملالی‌ است، اگر نشاط
اَقْبَلَتْ فَاحْمِلُوها عَلَى النَّوافِلِ، وَ اِذا اَدْبَرَتْ فَاقْتَصِرُوا بِهاروی‌ آورد آنها را به مستحبّات وادارید، و اگر ملالت دست داد به برگزاری‌
عَلَى الْفَرائِضِ.واجبـات اکتفـا کنیـد.

حکمت ۳۱۲

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - وَ فِى الْقُرْآنِ نَبَاُ ما قَبْلَكُمْ، وَ خَبَرُو آن حضرت فرمود: خبر آنچه پیش از شما و بعد از شماست، و نیز
ما بَعْدَكُمْ، وَ حُكْمُ ما بَيْنَكُمْ.دستور زندگی‌ شما در قرآن است.

حکمت ۳۱۳

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - رُدُّوا الْحَجَرَ مِنْ حَيْثُ جاءَ، فَاِنَّو آن حضرت فرمود: سنگ را به همان جا که از آن برآمده برگردانید، چرا که
الشَّرَّ لايَدْفَعُهُ اِلاَّ الشَّرُّ.شر را جز شرّ دفع نمی‌ کند.

حکمت ۳۱۴

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ لِكاتِبِهِ عُبَيْدِاللّهِ بْنِ اَبى رافِع : - اَلِقْ دَواتَكَ،آن حضرت به دفتردارش عبیداللّه بن ابی‌ رافع فرمود: دواتت را لیقه بگذار،
وَاَطِلْ جِلْفَةَ قَلَمِكَ، وَ فَرِّجْ بَيْنَ السُّطُورِ، وَ قَرْمِطْ بَيْنَزبانه قلمت را دراز کن، میان سطرها را گشاد گیر، و حروف را نزدیک هم
الْحُرُوفِ، فَاِنَّ ذلِكَ اَجْدَرُ بِصَباحَةِ الْخَطِّ.قرار ده، که این روش به زیبایی‌ خط شایسته تر است.

حکمت ۳۱۵

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - اَنَا يَعْسُوبُ الْمُؤْمِنينَ، وَالْمالُ يَعْسُوبُو آن حضرت فرمود: من پیشوای‌ مؤمنینم، و ثروتْ پیشوای‌
الْفُجّارِ.بـدکـاران .
- وَ مَعْنى ذلِكَ اَنَّ الْمُؤْمِنينَ يَتَّبِعُونَنى، وَ الْفُجّارَ يَتَّبِعُونَ الْمالَ،یعنی‌ اهل ایمان مرا پیروی‌ می‌ کنند، و بدکاران دنبال ثروتند،
كَما تَتَّبِعُ النَّحْلُ يَعْسُوبَها وَ هُوَ رَئيسُها.-چنانکه زنبوان از یعسوبشان که پیشوای‌ آنهاست پیروی‌ می‌ نمایند.

حکمت ۳۱۶

- وَ قالَ لَهُ بَعْضُ الْيَهُودِ: ما دَفَنْتُمْ نَبِيَّكُمْ حَتَّى اخْتَلَفْتُمْ فيهِ! فَقالَبعضی‌ ازیهود گفتند: هنوز پیامبرتان را دفن نکرده بودید که در باره اش دچار اختلاف شدید!
عَلَيْهِ السَّلامُ لَهُ: - اِنَّما اخْتَلَفْنا عَنْهُ لا فيهِ، وَلكِنَّكُمْفــرمــود : ما نسبت به آنچه از او رسیده بود اختلاف کردیم نه در باره شخص او، ولی‌ شما
ما جَفَّتْ اَرْجُلُكُمْ مِنْ الْبَحْرِ حَتّى قُلْتُمْ لِنَبِيِّكُمْ: «اِجْعَلْ لَناهنوز پایتان از آب دریا خشک نشده بود که به پیامبرتان گفتید: برای‌ ما از بت
اِلهاً كَما لَهُمْ آلِهَةٌ، قالَ: اِنَّكُمْ قَوْمٌ تَجْهَلُونَ».خدایی‌ قرار داده چنانکه اینان را خدایانی‌ است، موسی‌ گفت: شما مردمی‌ نفهم هستید».

حکمت ۳۱۷

- وَ قيلَ لَهُ: بِاَىِّ شَىْء غَلَبْتَ الاَْقْرانَ؟ فَقالَ عَلَيْهِ السَّلامُ:- ما لَقيتُ اَحَداًبه آن حضرت گفته شد: چگونه بر هماوردانت غالب شدی‌؟ آن حضرت فرمود: احدی‌ را ندیدم
اِلاّ اَعانَنى عَلى نَفْسِهِ.جز اینکه مرا بر علیه خود کمک کرد.
- يُومِئُ بِذلِكَ اِلى تَمَكُّنِ هَيْبَتِهِ فِى الْقُلُوبِ.-اشاره به جا گرفتن هیبت و عظمتش در دلها دارد.

حکمت ۳۱۸

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ لاِبْنِهِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَنَفِيَّةِ: - يا بُنَىَّ اِنّى اَخافُبه فرزندش محمّد بن حنفیّه فرمود: پسرم! از
عَلَيْكَ الْفَقْرَ، فَاسْتَعِذْ بِاللّهِ مِنْهُ، فَاِنَّ الْفَقْرَ مَنْقَصَةٌتهیدستی‌ بر تو می‌ ترسم، از آن به خداوند پناه ببر، چرا که تهیدستی‌ دین را
لِلدّينِ، مَدْهَشَةٌ لِلْعَقْلِ، داعِيَةٌ لِلْمَقْتِ.ناقص، و عقل را سرگردان می‌ کند، و پدیدآورنده دشمنی‌ است.

حکمت ۳۱۹

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ لِسائِل سَاَلَهُ عَنْ مُعْضِلَة: - سَلْ تَفَقُّهاً، وَ لاتَسْأَلْدر پاسخ کسی‌ که مشکلی‌ از او پرسید، فرمود: برای‌ فهمیدن بپرس، نه برای‌ به سختی‌ انداختن
تَعَنُّـتاً، فَاِنَّ الْجاهِلَ الْمُتَعَلِّمَ شَبيهٌ بِالْعالِمِ، وَ اِنَّ الْعالِمَطرف مقابل، چرا که نادانِ یادگیرنده شبیه به عالم است، و عالم
الْمُتَعَسِّـفَ شَبيهٌ بِالْجـاهِلِ الْمُتَعَنِّـتِ.بی‌ انصاف شبیه به نادانی‌ است که برای‌ زحمت دیگری‌ سؤال می‌ کند.

حکمت ۳۲۰

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ لِعَبْدِ اللّهِ بْنِ الْعَبّاسِ وَ قَدْ اَشارَ عَلَيْهِ فى شَىْءآن حضرت به عبداللّه بن عباس در باره نظری‌ از او که
لَمْ يُوافِقْ رَأْيَهُ: - لَكَ اَنْ تُشيرَ عَلَىَّ وَ اَرى،موافق رأی‌ امام نبود، فرمود: برتوست که رأی‌ خود را به من ارائه کنی‌ و من هم بیندیشم،
فَـاِنْ عَصَيْتُـكَ فَاَطِعْنى.زمانی‌ که نظرت را نپذیرفتم مرا اطاعت کن.