قرآن کریمبه زبان فارسی

نهج البلاغه — حکمت‌های ۳۴۱ تا ۳۶۰

حکمت‌ها و سخنان کوتاه امیرالمؤمنین علی (ع)

حکمت ۳۴۱

متن عربیترجمه استاد حسین انصاریان
- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - يَوْمُ الْعَدْلِ عَلَى الظّالِمِ اَشَدُّ مِنْ يَوْمِ الْجَوْرِو آن حضرت فرمود: روز عدالت بر ستمگر شدیدتر از روز ستم
عَلَى الْمَظْلُومِ.بر سـتمـدیـده اسـت.

حکمت ۳۴۲

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - الْغِنَى الاَْكْبَرُ الْيَأْسُ عَمّا فى اَيْدِى النّاسِ.و آن حضرت فرمود: توانگری‌ِ بزرگتر نومیدی‌ از چیزی‌ است که در اختیار مردم است.

حکمت ۳۴۳

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - الاَْقاويلُ مَحْفُوظَةٌ، وَالسَّرائِرُ مَبْلُوَّةٌ،و آن حضرت فرمود: همه گفته ها نزد خدا محفوظ، و تمام باطن ها آزموده شده است،
وَ «كُلُّ نَفْس بِما كَسَبَتْ رَهينَةٌ». وَالنّاسُ مَنْقُوصُونَ مَدْخُولُونَو هر کسی‌ در گرو اعمال خود است. مردم ناقص و دچار عیبند
اِلاّ مَنْ عَصَمَ اللّهُ، سائِلُهُمْ مُتَعَنِّتٌ، وَ مُجيبُهُمْجز کسی‌ که خدا او را حفظ کرده، پرسندگانشان مردم آزار، و پاسخ دهندگانشان در
مُتَكَلِّفٌ. يَكادُ اَفْضَلُهُمْ رَأْياً يَرُدُّهُ عَنْ فَضْلِ رَأْيِهِ الرِّضىجواب گفتن دچار تکلّف اند، برترین آنان را در رأی‌ خشنودی‌ و غضب از رأی‌ نیکو
وَالسُّخْطُ، وَ يَكادُ اَصْلَبُهُمْ عُوداً تَنْكَؤُهُ اللَّحْظَةُ،بازمی‌ گرداند، و استوارترین آنها را نگاهی‌
وَ تَسْتَحيلُهُ الْكَلِمَةُ الْواحِدَةُ.یـا کلمـه ای‌ دگـرگـون می‌ سـازد .

حکمت ۳۴۴

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - مَعاشِرَ النّاسِ اتَّقُوا اللّهَ، فَكُمْ مِنْ مُؤَمِّلو آن حضرت فرمود: ای‌ مردم خدا را پروا کنید، چه بسیار آرزومندی‌ که
ما لايَبْلُغُهُ، وَ بان ما لايَسْكُنُهُ، وَ جامِع ما سَوْفَ يَتْرُكُهُ،به آرزویش نرسد، و بناکننده ای‌ که دربنایش ساکن نشود، و ثروت اندوزی‌ که به زودی‌ آن را ترک کند،
وَ لَعَلَّهُ مِنْ باطِل جَمَعَهُ، وَ مِنْ حَقٍّ مَنَعَهُ، اَصابَهُ حَراماً،ثروتی‌ که شاید از حرام جمع کرده، و از حقّی‌ که منع نموده فراهم ساخته، از حرام به آن رسیده
وَاحْتَمَلَ بِهِ آثاماً، فَباءَ بِوِزْرِهِ، وَ قَدِمَ عَلى رَبِّهِ آسِفاً لاهِفاً،و به خاطرآن زیر بار گناهان رفته، با وزرووبالش به آخرت بازگشته و متأسف و اندوهگین بر خدا وارد شده،
قَدْ «خَسِرَ الدُّنْيا وَالاْخِرَةَ ذلِكَ هُوَ الْخُسْرانُ الْمُبينُ».دنیـا و آخـرت را زیـان کـرده، ایـن اسـت زیـان آشـکار .

حکمت ۳۴۵

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - مِنَ الْعِصْمَةِ تَعَذُّرُ الْمَعاصى.و آن حضرت فرمود: قدرت نداشتن بر گناه نوعی‌ پاکدامنی‌ است.

حکمت ۳۴۶

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - ماءُ وَجْهِكَ جامِدٌ يُقْطِرُهُ السُّؤالُ، فَانْظُرْو آن حضرت فرمود: آبرویت جامد است، اظهار حاجت آن را می‌ ریزد، توجه کن
عِنْـدَ مَـنْ تُقْطِـرُهُ.آن را نزد چه کسی‌ می‌ ریزی‌.

حکمت ۳۴۷

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - الثَّناءُ بِاَكْثَرَ مِنَ الاِْسْتِحْقاقِ مَلَقٌ،و آن حضرت فرمود: ستایش بیش از شایستگی‌ چاپلوسی‌،
وَالتَّقْصيرُ عَنِ الاِْسْتِحْقاقِ عِىٌّ اَوْ حَسَدٌ.و کمتر از آنچه لازم است درماندگی‌ یا حسادت است.

حکمت ۳۴۸

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - اَشَدُّ الذُّنُوبِ مَا اسْتَهانَ بِهِ صاحِبُهُ.و آن حضرت فرمود: سخت ترین گناهان گناهی‌ است که گنهکار آن را ناچیز بشمارد.

حکمت ۳۴۹

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - مَنْ نَظَرَ فى عَيْبِ نَفْسِهِ اشْتَغَلَ عَنْو آن حضرت فرمود: آن که در عیب خود نظر کند از نظر در عیب دیگران
عَيْبِ غَيْرِهِ. وَ مَنْ رَضِىَ بِرِزْقِ اللّهِ لَمْ يَحْزَنْ عَلى ما فاتَهُ.بازماند. و هر کس به رزق خدا خشنود شد به آنچه از دست رفته غمگین نگردد.
وَ مَنْ سَلَّ سَيْفَ الْبَغْىِ قُتِلَ بِهِ. وَ مَنْ كابَدَ الاُْمُورَو آن که تیغ ستم کشید به همان تیغ کشته شود. و هرکه خودرا درکارها به زحمت انداخت خویش را
عَطِبَ. وَ مَنِ اقْتَحَمَ اللُّجَجَ غَرِقَ. وَ مَنْ دَخَلَ مَداخِلَهلاک ساخت. و آن که در امواج درافتاد غرق شد. و هر که در موارد زشتی‌ قدم
السُّوءِ اتُّهِمَ. وَ مَنْ كَثُرَ كَلامُهُ كَثُرَ خَطَأُهُ، وَ مَنْ كَثُرَ خَطَأُهُنهاد متّهم گشت. و هرکه گفتارش فراوان شد خطایش فزونی‌ گرفت، و هرکه خطایش بسیار گشت
قَلَّ حَياؤُهُ، وَ مَنْ قَلَّ حَياؤُهُ قَلَّ وَرَعُهُ، وَ مَنْ قَلَّ وَرَعُهُحیایش اندک شد، و هر که حیایش اندک شد پارساییش کم شد، و هر که پارساییش کم
ماتَ قَلْبُهُ، وَ مَنْ ماتَ قَلْبُهُ دَخَلَ النّارَ. وَ مَنْ نَظَرَ فىشد دلش مرد، و هرکه دلش مرد وارد آتش شد. و آن که عیوب مردم را
عُيُوبِ النّاسِ فَاَنْكَرَها ثُمَّ رَضِيَها لِنَفْسِهِ فَذاكَ الاَْحْمَقُبنگرد و آن را ناپسند داند سپس برای‌ خود روا داند احمق
بِعَيْنِهِ. وَ الْقَناعَةُ مالٌ لايَنْفَدُ. وَ مَنْ اَكْثَرَ مِنْ ذِكْرِ الْمَوْتِواقعی‌ است. قناعت ثروتی‌ است که تمام نمی‌ شود. کسی‌ که زیاد یاد مرگ کند
رَضِىَ مِنَ الدُّنْيا بِالْيَسيرِ. وَ مَنْ عَلِمَ اَنَّ كَلامَهُ مِنْ عَمَلِهِ قَلَّاز دنیا به کم و اندک راضی‌ گردد. و کسی‌ که بداند گفتارش از جمله اعمال اوست سخنش
كَـلامُـهُ اِلاّ فيما يَعْنيـهِ.مگر در آنچه او را مهم است کم می‌ شود.

حکمت ۳۵۰

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - لِلظّالِمِ مِنَ الرِّجالِ ثَلاثُ عَلامات:و آن حضرت فرمود: مردم ستمکار را سه نشانه است:
يَظْلِمُ مَنْ فَوْقَهُ بِالْمَعْصِيَةِ، وَ مَنْ دُونَهُ بِالْغَلَبَةِ، وَ يُظاهِرُبه مافوقش با سرپیچی‌، و به زیردستش با قهر و غلبه ستم می‌ کند، و ستمگران
الْقَوْمَ الظَّلَمَةَ.را پشتیبانی‌ می‌ نماید.

حکمت ۳۵۱

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - عِنْدَ تَناهِى الشِّدَّةِ تَكُونُ الْفُرْجَةُ،و آن حضرت فرمود: زمانِ اوج سختی‌ مرحله گشایش،
وَ عِنْدَ تَضايُقِ حَلَقِ الْبَلاءِ يَكُونُ الرَّخاءُ.و هنگام تنگی‌ِ حلقه های‌ بالا نوبت آسایش است.

حکمت ۳۵۲

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ لِبَعْضِ اَصْحابِهِ: - لاتَجْعَلَنَّ اَكْثَرَ شُغْلِكَو آن حضرت به بعضی‌ از یارانش فرمود: اکثر شغل خود را
بِاَهْلِكَ وَ وَلَدِكَ، فَاِنْ يَكُنْ اَهْلُكَ وَ وَلَدُكَ اَوْلِياءَاللّهِبرای‌ اهل و فرزندت قرار مده، اگر آنها از دوستان خدایند
فَاِنَّ اللّهَ لايُضيعُ اَوْلِياءَهُ، وَ اِنْ يَكُونُوا اَعْداءَ اللّهِ فَما هَمُّكَکه خداوند دوستانش را ضایع نمی‌ کند، و اگر از دشمنان خدایند اندوه و شغل تو
وَ شُغْلُكَ بِاَعْداءِ اللّهِ؟!در راه دشـمنان خدا برای‌ چیست ؟!

حکمت ۳۵۳

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - اَكْبَرُ الْعَيْبِ اَنْ تَعيبَ ما فيكَ مِثْلُهُ.و آن حضرت فرمود: بزرگترین عیب آن است که عیب دانی‌ صفتی‌ را که مانند آن در خودت باشد.

حکمت ۳۵۴

- وَ هَنَّاَ بِحَضْرَتِهِ رَجُلٌ رَجُلاً بِغُلام وُلِدَ لَهُ، فَقالَ لَهُ:مردی‌ مرد دیگری‌ را در محضر آن حضرت به ولادت فرزندش بدین گونه تهنیت گفت:
لِيَهْنِئْكَ الْفارِسُ. فَقالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - لاتَقُلْ ذلِكَ، وَلكِنْ قُلْ:این یکّه سوار بر تو مبارک باد. امام فرمود: این گونه مگو، بلکه بگو:
شَكَرْتَ الْواهِبَ، وَ بُورِكَ لَكَ فِى الْمَوْهُوبِ، وَ بَلَغَ اَشُدَّهُ،شکرگزار بخشنده باش، بخشیده شده بر تو مبارک باد، به رشد و کمال رسد،
وَ رُزِقْــتَ بِـرَّهُ.و از نیکوکاریش بهره مند گردی‌.

حکمت ۳۵۵

- وَ بَنى رَجُلٌ مِنْ عُمّالِهِ بِناءً فَخْماً; فَقالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - اَطْلَعَتِ الْوَرِقُیکی‌ از کارگزارانش ساختمانی‌ مجلّل ساخت، فرمود: پولها
رُؤُوسَها، اِنَّ الْبِناءَ يَصِفُ لَكَ الْغِنى.سر درآوردند، این بنا ثروتمندی‌ تو را نشان می‌ دهد.

حکمت ۳۵۶

- وَ قيلَ لَهُ عَلَيْهِ السَّلامُ: لَوْ سُدَّ عَلى رَجُل بابُ بَيْتِهِ وَ تُرِكَ فيهِ،به حضرت گفته شد: اگر درب خانه کسی‌ را به رویش ببندند و او را در آنجا رها کنند
مِنْ اَيْنَ كانَ يَأْتيهِ رِزْقُهُ؟ فَقالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - مِنْ حَيْثُ يَأْتيهِ اَجَلُهُ.رزقش از کجا می‌ آید؟ آن حضرت فرمود: از آنجا که اجلش می‌ آید.

حکمت ۳۵۷

- وَ عَزّى قَوْماً عَنْ مَيِّت ماتَ لَهُمْ، فَقالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - اِنَّ هذَا الاَْمْرَبه قومی‌ که یکی‌ از آنان مرده بود این گونه تسلیت گفت: این مرگ
لَيْسَ بِكُمْ بَدَاَ، وَ لا اِلَيْكُمُ انْتَهى. وَ قَدْ كانَ صاحِبُكُمْ هذانه به شما شروع شد، و نه به شما پایان می‌ گیرد. رفیق شما
يُسافِرُ، فَعُدُّوهُ فى بَعْضِ اَسْفارِهِ، فَاِنْ قَدِمَ عَلَيْكُمْ،سفر می‌ کرد، انگار کنید به بعضی‌ از سفرهایش رفته، اگر به شما برگشت که خوب،
وَ اِلاّ قَدِمْتُمْ عَلَيْهِ.و گرنه شما به سوی‌ او می‌ روید.

حکمت ۳۵۸

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - اَيُّهَا النّاسُ، لِيَرَكُمُ اللّهُ مِنَ النِّعْمَةِو آن حضرت فرمود: ای‌ مردم، باید خداوند شما را به هنگام نعمت در ترس ببیند
وَجِلينَ كَما يَراكُمْ مِنَ النِّقْمَةِ فَرِقينَ، اِنَّهُ مَنْ وُسِّعَ عَلَيْهِبه همان صورت که در بلا هراسان می‌ نگرد، چرا که به هر کس نعمت وسیع بخشیده شود
فى ذاتِ يَدِهِ فَلَمْ يَرَ ذلِكَ اسْتِدْراجاً فَقَدْ اَمِنَ مَخُوفاً،و آن را مقدمه کیفر تدریجی‌ به حساب نیاورد از برنامه ترسناکی‌ خود را ایمن دانسته،
وَ مَنْ ضُيِّقَ عَلَيْهِ فى ذاتِ يَدِهِ فَلَمْ يَرَ ذلِكَ اخْتِباراً فَقَدْو کسی‌ که زندگی‌ بر او تنگ گرفته شده و او آن را امتحان نداند پاداشی‌ را که به آن امید
ضَيَّـعَ مَأْمُولاً.می‌ رفت ضایع نموده.

حکمت ۳۵۹

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - يا اَسْرَى الرَّغْبَةِ، اَقْصِرُوا، فَاِنَّو آن حضرت فرمود: ای‌ اسیران هوا و هوس، آرزوها را کوتاه کنید، زیرا مردم
الْمُعَرِّجَ عَلَى الدُّنْيا لايَرُوعُهُ مِنْها اِلاّ صَريفُ اَنْيابِدلبسته به دنیا را جز صدای‌ دندانهای‌ حوادث از این دنیا
الْحِدْثانِ. اَيُّهَا النّاسُ، تَوَلَّوْا مِنْ اَنْفُسِكُمْ تَأْديبَها، وَ اعْدِلُوانمی‌ ترساند، ای‌ مردم، خودتان عهده دار ادب کردن خود شوید، و نفس را از جرأت بر
عَنْ ضَراوَةِ عاداتِها.عادات هلاک کننده بازگردانید.

حکمت ۳۶۰

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - لاتَظُنَّنَّ بِكَلِمَة خَرَجَتْ مِنْ اَحَدو آن حضرت فرمود: به سخنی‌ که از کسی‌ صادر می‌ شود
سُوءًا وَ اَنْتَ تَجِدُ لَها فِى الْخَيْرِ مُحْتَمَلاً.تا جایی‌ که برای‌ آن محمل خیر می‌ یابی‌ گمان بد مبر.