قرآن کریمبه زبان فارسی

نهج البلاغه — حکمت‌های ۳۸۱ تا ۴۰۰

حکمت‌ها و سخنان کوتاه امیرالمؤمنین علی (ع)

حکمت ۳۸۱

متن عربیترجمه استاد حسین انصاریان
- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - الْكَلامُ فى وَثاقِكَ مالَمْ تَتَكَلَّمْ بِهِ،و آن حضرت فرمود: سخن را تا نگفته ای‌ در بند توست،
فَاِذا تَكَلَّمْتَ بِهِ صِرْتَ فى وَثاقِهِ، فَاخْزُنْ لِسانَكَ كَماچون گفتی‌ تو در بند آنی‌، پس زبانت را چون
تَخْزُنُ ذَهَبَكَ وَ وَرِقَكَ، فَرُبَّ كَلِمَة سَلَبَتْ نِعْمَةً، وَجَلَبَتْطلا و نقره ات حفظ کن، چه بسا یک کلمه نعمتی‌ را از بین برده و عذابی‌ را
نِـقْـمَـةً.پیش آورده.

حکمت ۳۸۲

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - لاتَقُلْ مالاتَعْلَمُ، بَلْ لاتَقُلْ كُلَّو آن حضرت فرمود: آنچه را نمی‌ دانی‌ مگو، بلکه هرچه را هم می‌ دانی‌
ما تَعْلَمُ، فَاِنَّ اللّهَ سُبْحانَهُ قَدْ فَرَضَ عَلى جَوارِحِكَ كُلِّهابه زبان نیاور، که خداوند پاک برنامه هایی‌ را بر اندامت
فَرائِضَ يَحْتَجُّ بِها عَلَيْكَ يَوْمَ الْقِيامَةِ.واجب نموده که در قیامت به همانها بر تو احتجاج خواهد کرد.

حکمت ۳۸۳

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - اِحْذَرْ اَنْ يَراكَ اللّهُ عِنْدَ مَعْصيَتِهِ،و آن حضرت فرمود: برحذر باش که خداوندت در معصیتی‌ ببیند،
وَ يَفْقِدَكَ عِنْدَ طاعَتِهِ، فَتَكُونَ مِنَ الْخاسِرينَ. وَ اِذا قَويتَو از طاعتش غایب بنگرد، که از زیانکاران خواهی‌ بود. چون توانا شدی‌
فَاقْوَ عَلى طاعَةِ اللّهِ، وَ اِذا ضَعُفْتَ فَاضْعُفْ عَنْ مَعْصِيَةِبر طاعت حق توانا باش، و وقتی‌ ناتوان گشتی‌ از معصیت خدا ناتوان
اللّهِ.بــاش.

حکمت ۳۸۴

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - الرُّكُونُ اِلَى الدُّنْيا مَعَ ما تُعايِنُ مِنْهاو آن حضرت فرمود: میل به دنیا با آنچه که از تحوّلات آن می‌ بینی‌
جَهْلٌ. وَالتَّقْصيرُ فى حُسْنِ الْعَمَلِ اِذا وَثِقْتَ بِالثَّوابِ عَلَيْهِجهل است. و کوتاهی‌ کردن از عمل نیک وقتی‌ به ثوابش مطمئن باشی‌
غَبْنٌ. وَ الطُّمَأْنينَةُ اِلى كُلِّ اَحَد قَبْلَ الاِْخْتِبارِ لَهُ عَجْزٌ.غَبـن است. و اعتماد به هر کس پیش از امتحـان او عجـز است.

حکمت ۳۸۵

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - مِنْ هَوانِ الدُّنْيا عَلَى اللّهِ اَنَّهُو آن حضرت فرمود: در پستی‌ دنیا نزد خدا همین بس که او را
لايُعْصى اِلاّ فيها، وَ لايُنالُ ما عِنْدَهُ اِلاّ بِتَرْكِها.جز در آن معصیت نکنند، و برای‌ رسیدن به رحمتش راهی‌ جز ترک آن وجود ندارد.

حکمت ۳۸۶

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - مَنْ طَلَبَ شَيْئاً نالَهُ اَوْ بَعْضَهُ.و آن حضرت فرمود: هر که جوینده چیزی‌ باشد، به تمام آن یا به قسمتی‌ از آن می‌ رسد.

حکمت ۳۸۷

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - ما خَيْرٌ بِخَيْر بَعْدَهُ النّارُ، وَ ما شَرٌّو آن حضرت فرمود: خیری‌ که پس از آن عذاب خداست خیر نیست، و رنجی‌ که
بِشَرٍّ بَعْدَهُ الْجَنَّةُ. وَ كُلُّ نَعيم دُونَ الْجَنَّةِ مَحْقُورٌ، وَ كُلُّ بَلاءپس از آن بهشت است رنج نیست. هر نعمتی‌ پایین تر از بهشت کم ارزش، و هر بلایی‌
دُونَ النّارِ عافِيَةٌ.پست تر از جهنم عافیت است.

حکمت ۳۸۸

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - اَلا وَ اِنَّ مِنَ الْبَلاءِ الْفاقَةَ، وَ اَشَدُّ مِنَو آن حضرت فرمود: بدانید از جمله بلاها تهیدستی‌، و سخت تر از آن
الْفاقَةِ مَرَضُ الْبَدَنِ، وَ اَشَدُّ مِنْ مَرَضِ الْبَدَنِ مَرَضُ الْقَلْبِ.بیماری‌ جسم، و سخت تر از بیماری‌ جسم بیماری‌ قلب است.
اَلا وَ اِنَّ مِنَ النِّعَمِ سَعَةَ الْمالِ، وَ اَفْضَلُ مِنْ سَعَةِ الْمالِو بدانید از جمله نعمت ها ثروت، و برتر از ثروت
صِحَّةُ الْبَدَنِ، وَاَفْضَلُ مِنْ صِحَّةِ الْبَدَنِ تَقْوَى الْقَلْبِ.سـلامت جسـم، و برتر از سـلامت جسم تقـوای‌ قلب است.

حکمت ۳۸۹

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - مَنْ اَبْطَاَ بِهِ عَمَلُهُ لَمْ يُسْرِعْ بِهِ نَسَبُهُ.و آن حضرت فرمود: کسی‌ که عملش او را کُند نماید نسبش او را تند نکند.
- وَ فى رِوايَة اُخْرى:- مَنْ فاتَهُ حَسَبُ نَفْسِهِ لَمْ يَنْفَعْهُو در روایتی‌ دیگر است: کسی‌ که مقام خود را از دست داد منزلت پدرانش
حَسَبُ آبائِهِ.به او نفعـی‌ نـدهـد.

حکمت ۳۹۰

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - لِلْمُؤْمِنِ ثَلاثُ ساعات: فَساعَةٌو آن حضرت فرمود: مؤمن را سه ساعت است: ساعتی‌ که در آن
يُناجى فيها رَبَّهُ، وَ ساعَةٌ يَرُمُّ مَعاشَهُ، وَ ساعَةٌ يُخَلّى بَيْنَبا خداوند راز و نیاز می‌ کند، و ساعتی‌ که در آن به ترمیم معاش
نَفْسِهِ وَ بَيْنَ لَذَّتِها فيما يَحِلُّ وَ يَجْمُلُ. وَ لَيْسَ لِلْعاقِلِاقدام می‌ نماید، و ساعتی‌ که در آن از لذتهای‌ حلال و نیکو بهره می‌ گیرد. عاقل را نرسد
اَنْ يَكُونَ شاخِصاً اِلاّ فى ثَلاث: مَرَمَّة لِمَعاش، اَوْ خُطْوَةکه جز برای‌ سه چیز سفر کند: اصلاح معاش، یا گام نهادن در
فى مَعاد، اَوْ لَذَّة فى غَيْرِ مُحَرَّم.امر معاد، یا کام بردن از غیر حرام.

حکمت ۳۹۱

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - اِزْهَدْ فِى الدُّنْيا يُبَصِّرْكَ اللّهُو آن حضرت فرمود: به دنیا بی‌ رغبت باش تا خداوند تو را به زشتی‌ های‌ آن
عَوْراتِها، وَلاتَغْفُلْ فَلَسْتَ بِمَغْفُول عَنْكَ.بینا نماید، و بی‌ خبر نباش که از تو بی‌ خبر نیستند.

حکمت ۳۹۲

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - تَكَلَّمُوا تُعْرَفُوا، فَاِنَّ الْمَرْءَ مَخْبُوءٌو آن حضرت فرمود: سخن گویید تا شما را بشناسند، که مرد در زیر زبانش
تَحْتَ لِسانِهِ.پـنـهـان اســت.

حکمت ۳۹۳

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - خُذْ مِنَ الدُّنْيا ما اَتاكَ، وَ تَوَلَّ عَمّاو آن حضرت فرمود: آنچه از دنیا پیش تو آید برگیر، و آنچه از تو روی‌ بگرداند
تَوَلّى عَنْكَ، فَاِنْ اَنْتَ لَمْ تَفْعَلْ فَاَجْمِلْ فِى الطَّلَبِ.روی‌ بگردان، اگر چنین نکردی‌ در طلب روزی‌ زیاده روی‌ مکن.

حکمت ۳۹۴

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - رُبَّ قَوْل اَنْفَذُ مِنْ صَوْل.و آن حضرت فرمود: چه بسا سخنی‌ که اثرش از حمله مؤثّرتر است.

حکمت ۳۹۵

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - كُـلُّ مُقْتَصَر عَلَيْهِ كاف.و آن حضرت فرمود: به اندازه ای‌ که بتوان قناعت نمود بس است.

حکمت ۳۹۶

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - الْمَنِيَّةُ وَلاَ الدَّنِيَّةُ، وَالتَّقَلُّلُو آن حضرت فرمود: مردن نه پستی‌ و خواری‌، و رضا به اندک نه دست
وَلاَ التَّوَسُّلُ. وَ مَنْ لَمْ يُعْطَ قاعِداً لَمْ يُعْطَ قائِماً.توسل به دیگران. آن را که بدون کوشش نصیبی‌ ندهند با کوشش هم سهمی‌ نمی‌ دهند.
وَالدَّهْرُ يَوْمانِ: يَوْمٌ لَكَ، وَ يَوْمٌ عَلَيْكَ. فَاِذا كانَ لَكَروزگار دو روز است: روزی‌ به سود تو، و روزی‌ به زیان تو. هرگاه روزی‌ به سود تو بود
فَلاتَبْطَرْ، وَ اِذا كـانَ عَلَيْـكَ فَاصْبِـرْ.گردنکشی‌ مکن، و هرگاه روزی‌ به زیان تو بود شکیبا باش.

حکمت ۳۹۷

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - نِعْمَ الطّيبُ الْمِسْكُ، خَفيفٌ مَحْمِلُهُ،و آن حضرت فرمود: مشک عطر نیکویی‌ است، مشکدانش سبک
عَطِـرٌ ريحُـهُ .و بوی‌ آن خوش است.

حکمت ۳۹۸

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - ضَعْ فَخْرَكَ، وَاحْطُطْ كِبْرَكَ، وَ اذْكُرْ قَبْرَكَ.و آن حضرت فرمود: فخرفروشی‌ را بگذار، کبر خود را فرو ریز، و قبرت را یاد کن.

حکمت ۳۹۹

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - اِنَّ لِلْوَلَدِ عَلَى الْوالِدِ حَقّاً، وَ اِنَّ لِلْوالِدِو آن حضرت فرمود: برای‌ فرزند بر عهده پدر حقّی‌ است، و برای‌ پدر
عَلَى الْوَلَدِ حَقّاً. فَحَقُّ الْوالِدِ عَلَى الْوَلَدِ اَنْ يُطيعَهُنیز بر عهده فرزند حقّی‌ است. حق پدر بر فرزند اینکه پدر را
فى كُلِّ شَىْء اِلاّ فى مَعْصِيَةِ اللّهِ سُبْحانَهُ، وَ حَقُّ الْوَلَدِ عَلَىدر همه امور جز در معصیت خدا اطاعت کند، و حق فرزند بر
الْوالِدِ اَنْ يُحَسِّنَ اسْمَهُ، وَ يُحَسِّنَ اَدَبَهُ، وَ يُعَلِّمَهُ الْقُرْآنَ.پدر اینکه برای‌ او نام نیکو قرار دهد، و وی‌ را نیکو تربیت نماید، و به او قرآن تعلیم دهد.

حکمت ۴۰۰

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - الْعَيْنُ حَقٌّ، وَالرُّقى حَقٌّ، وَالسِّحْرُ حَقٌّ،و آن حضرت فرمود: چشم زخم، و افسونگری‌، و جادوگری‌،
وَالْفَأْلُ حَقٌّ، وَالطِّيَرَةُ لَيْسَتْ بِحَقٍّ، وَالْعَدْوى لَيْسَتْو فال نیک واقعیّت دارد، اما فال بد زدن، و اثر گذاری‌ از یکی‌ به دیگری‌ در امور خرافی‌
بِحَقٍّ. وَالطّيبُ نُشْرَةٌ، وَالْعَسَلُ نُشْرَةٌ، وَالرُّكُوبُ نُشْرَةٌ،درست نیست. بوی‌ خوش، عسل، سوارکاری‌، و نظر به سبزه
وَالنَّظَـرُ اِلَـى الْخُضْـرَةِ نُشْـرَةٌ.غم و اندوه را می‌ زداید و کسالت را بهبودی‌ می‌ بخشد.