قرآن کریمبه زبان فارسی

نهج البلاغه — حکمت‌های ۴۲۱ تا ۴۴۰

حکمت‌ها و سخنان کوتاه امیرالمؤمنین علی (ع)

حکمت ۴۲۱

متن عربیترجمه استاد حسین انصاریان
- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - كَفاكَ مِنْ عَقْلِكَ ما اَوْضَحَ لَكَو آن حضرت فرمود: از عقلت آن اندازه تو را بس که راههای‌
سُبُلَ غَيِّكَ مِنْ رُشْدِكَ.گمراهیت را از رستگاریت بر تو ظاهر کند.

حکمت ۴۲۲

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - اِفْعَلُوا الْخَيْرَ وَلاتَحْقِرُوا مِنْهُ شَيْئاً،و آن حضرت فرمود: به کار خیر اقدام کنید و چیزی‌ از آن را اندک ندانید،
فَاِنَّ صَغيرَهُ كَبيرٌ، وَ قَليلَهُ كَثيرٌ، وَلايَقُولَنَّ اَحَدُكُمْ: اِنَّ اَحَداًکه کوچکش بزرگ، و کمش بسیار است، و احدی‌ از شما نگوید: دیگری‌ در کار خیر
اَوْلى بِفِعْلِ الْخَيْرِ مِنّى; فَيَكُونَ وَاللّهِ كَذلِكَ. اِنَّ لِلْخَيْرِاز من سزاوارتر است; که سوگند به خدا چنین خواهد شد. برای‌ خیر
وَالشَّرِّ اَهْلاً، فَمَهْما تَرَكْتُمُوهُ مِنْهُما كَفاكُمُوهُ اَهْلُهُ.و شر اهلی‌ است، که هرگاه شما یکی‌ از آن دو را ترک کنید اهلش آن را به جای‌ شما انجام می‌ دهند.

حکمت ۴۲۳

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - مَنْ اَصْلَحَ سَريرَتَهُ اَصْلَحَ اللّهُ عَلانِيَتَهُ.و آن حضرت فرمود: کسی‌ که درونش را اصلاح نماید خداوند برونش را اصلاح می‌ کند.
وَ مَنْ عَمِلَ لِدينِهِ اَحْسَنَ اللّهُ اَمْرَ دُنْياهُ. وَ مَنْو کسی‌ که برای‌ دینش کار کند خداوند دنیایش را کفایت می‌ نماید. و هر کس
اَحْسَنَ فيما بَيْنَهُ وَ بَيْنَ اللّهِ اَحْسَنَ اللّهُ ما بَيْنَهُ وَ بَيْنَ النّاسِ.آنچه را بین خود و خداست نیکو سازد خداوند آنچه را بین او و مردم است نیکو می‌ نماید.

حکمت ۴۲۴

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - الْحِلْمُ غِطاءٌ ساتِرٌ، وَالْعَقْلُ حُسامٌ قاطِعٌ،و آن حضرت فرمود: بردباری‌ پرده ای‌ است پوشاننده، و عقل شمشیری‌ است بُرنده،
فَاسْتُرْ خَلَلَ خُلُقِكَ بِحِلْمِكَ، وَ قاتِلْ هَواكَ بِعَقْلِكَ.پس عیوبت را با بردباری‌ بپوشان، و با عقل خود با هوایت بجنگ.

حکمت ۴۲۵

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - اِنَّ لِلّهِ عِباداً يَخْتَصُّهُمُ اللّهُ بِالنِّعَمِو آن حضرت فرمود: خدا را بندگانی‌ است که آنان را برای‌ منافع دیگر بندگان به نعمتها
لِمَنافِع ِ الْعِبادِ، فَيُقِرُّها فى اَيْديهِمْ ما بَذَلُوها،اختصاص می‌ دهد، آن نعمت ها را تا زمانی‌ که بخشش می‌ کنند در دست آنان وامی‌ گذارد،
فَاِذا مَنَعُوها نَزَعَها مِنْهُمْ ثُمَّ حَوَّلَها اِلى غَيْرِهِمْ.و چون از بخشش منع کنند از آنان بگیرد و به دیگران تحویل دهد.

حکمت ۴۲۶

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - لايَنْبَغى لِلْعَبْدِ اَنْ يَثِقَ بِخَصْلَتَيْنِ:و آن حضرت فرمود: عبد را نسزد که به دو صفت اعتماد کند:
الْعافِيَةِ وَ الْغِنى، بَيْنا تَراهُ مُعافًى اِذْ سَقِمَ،تندرستی‌ و توانگری‌، چه اینکه در همانوقت که او را تندرست بینی‌ ناگهان بیمار می‌ شود،
وَ بَيْـنا تَراهُ غَنِيّاً اِذِ افْتَقَـرَ.و آن زمان که او را توانگر بینی‌ به ناگاه تهیدست می‌ گردد.

حکمت ۴۲۷

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - مَنْ شَكَا الْحاجَةَ اِلى مُؤْمِن فَكَاَنَّهُو آن حضرت فرمود: کسی‌ که شکوه از حاجت را نزد مؤمن برد انگار
شَكاها اِلَى اللّهِ، وَ مَنْ شَكاها اِلى كافِر فَكاَنَّما شَكَا اللّهَ.نزد خدا برده، و هرکه شکایت به کافر نماید چنان است که از خدا شکایت کرده.

حکمت ۴۲۸

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ فى بَعْضِ الاَْعْيادِ: - اِنَّما هُوَ عيدٌ لِمَنْ قَبِلَ اللّهُآن حضرت در بعضی‌ از اعیاد فرمود: این عید است برای‌ کسی‌ که خداوند روزه اش
صِيامَهُ وَ شَكَرَ قِيامَهُ، وَ كُلُّ يَوْم لايُعْصَى اللّهُ فيهِرا قبول و نمازش را سپاس نهاده، و هر روزی‌ که خداوند در آن نافرمانی‌ نشود
فَهُوَ يَوْمُ عيد.روز عیـد اسـت.

حکمت ۴۲۹

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - اِنَّ اَعْظَمَ الْحَسَراتِ يَوْمَ الْقِيامَةِو آن حضرت فرمود: بزرگترین حسرتها روز قیامت حسرت مردی‌ است که
حَسْرَةُ رَجُل كَسَبَ مالاً فى غَيْرِ طاعَةِ اللّهِ، فَوَرِثَهُ رَجُلٌاز حرام کسب ثروت کرده، و آن را مردی‌ به ارث برده
فَاَنْفَقَهُ فى طاعَةِ اللّهِ سُبْحانَهُ، فَدَخَلَ بِهِ الْجَنَّةَ،و در طاعت خدای‌ سبحان انفاق نموده، پس به خاطر انفاقش وارد بهشت می‌ گردد،
وَ دَخَلَ الاَْوَّلُ بِهِ النّارَ.و ارث گذارنده داخل جهنم می‌ شود.

حکمت ۴۳۰

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - اِنَّ اَخْسَرَ النّاسِ صَفْقَةً، وَ اَخْيَبَهُمْو آن حضرت فرمود: زیانکارترین مردم در معامله، و نومیدترینشان در
سَعْياً رَجُلٌ اَخْلَقَ بَدَنَهُ فى طَلَبِ آمالِهِ، وَ لَمْ تُساعِدْهُکوشش مردی‌ است که بدنش را در طلب آرزوهایش کهنه نموده، و مقدرات در این
الْمَقاديرُ عَلى اِرادَتِهِ، فَخَرَجَ مِنَ الدُّنْيا بِحَسْرَتِهِ، وَ قَدِمَزمینه او را یاری‌ نکرده، پس با حسرت از دنیا برود، و با گناه
عَلَى الاْخِرَةِ بِتَبِعَتِهِ.وارد آخـــرت گـــردد.

حکمت ۴۳۱

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - الرِّزْقُ رِزْقانِ: طالِبٌ وَ مَطْلُوبٌ،و آن حضرت فرمود: رزق دو نوع است: رزقی‌ که انسان را می‌ طلبد و رزقی‌ که انسان آن را می‌ جوید،
فَمَنْ طَلَبَ الدُّنْيا طَلَبَهُ الْمَوْتُ حَتّى يُخْرِجَهُ عَنْها،آن که دنیا را می‌ طلبد مرگ دنبال اوست تا او را از دنیا بیرون ببرد،
وَ مَنْ طَلَبَ الاْخِرَةَ طَلَبَتْهُ الدُّنْيا حَتّى يَسْتَوْفِىَ رِزْقَهُ مِنْها.و آن که آخرت را می‌ خواهد دنیا به دنبال اوست تا رزقش را به طور کامل از دنیا بستاند.

حکمت ۴۳۲

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - اِنَّ اَوْلِياءَ اللّهِ هُمُ الَّذينَ نَظَرُوا اِلىو آن حضرت فرمود: اولیا خدا آنانی‌ هستند که به باطن دنیا
باطِنِ الدُّنْيا اِذا نَظَرَ النّاسُ اِلى ظاهِرِها، وَ اشْتَغَلُوا بِآجِلِهانظر کردند وقتی‌ که مردم به ظاهرش نگریستند، و به فردای‌ آن مشغول شدند
اِذَا اشْتَغَلَ النّاسُ بِعاجِلِها، فَاَماتُوا مِنْها ما خَشُوا اَنْوقتی‌ مردم به امروزش پرداختند، پس از دنیا میراندند آنچه را که می‌ ترسیدند
يُميتَهُمْ، وَ تَرَكُوا مِنْها ما عَلِمُوا اَنَّهُ سَيَتْرُكُهُمْ،آنان را بمیراند، و رها کردند آنچه را که دانستند به زودی‌ آنان را رها نماید،
وَ رَاَوُا اسْتِكْثارَ غَيْرِهِمْ مِنْهَا اسْتِقْلالاً، وَ دَرَكَهُمْ لَها فَوْتاً.بسیارخواهی‌ِ دیگران را از دنیا کم یافتند، و یافتنشان را از دنیا از دست دادن دیدند.
اَعْداءُ ما سالَمَ النّاسُ، وَ سِلْمُ ما عادَى النّاسُ.دشمنند آنچه را که مردم با آن آشتی‌ هستند، و آشتی‌ اند آنچه را که مردم با آن دشمنند.
بِهِمْ عُلِمَ الْكِتابُ وَ بِهِ عَلِمُوا، وَ بِهِمْ قامَ الْكِتابُ وَ بِهِ قامُوا.قرآن به آنان دانسته شد و آنان به قرآن دانستند، کتاب به آنان برپاست و آنان هم به کتاب برپایند.
لايَرَوْنَ مَرْجُوّاً فَوْقَ ما يَرْجُونَ، وَلا مَخُوفاً فَوْقَامیدی‌ فوق آنچه امید دارند، و بیمی‌ بالاتر از آنچه بیم دارند
ما يَخافُونَ.نـمـی‌ بـیـنـنـد.

حکمت ۴۳۳

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - اُذْكُرُوا انْقِطاعَ اللَّذّاتِ وَ بَقاءَ التَّبِعاتِ.و آن حضرت فرمود: تمام شدن خوشیها و باقی‌ ماندن گناهان را به یاد داشته باشید.

حکمت ۴۳۴

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - اُخْبُـرْ تَقْلِهِ.و آن حضرت فرمود: بیازمای‌ تا دشمن شوی‌.
- وَ مِنَ النّاسِ مَنْ يَرْوى هذا لِلرَّسُولِ صَلَّى اللّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ. وَ مِمّاعده ای‌ از مردم این سخن را از رسول خدا صلّی‌ اللّه علیه وآله روایت می‌ کنند. آنچه مؤیّد
يُقَوّى اَنَّهُ مِنْ كَلامِ اَميرِ الْمُؤْمِنينَ عَلَيْهِ السَّلامُ ما حَكاهُ ثَعْلَبٌ قالَ:این معناست که این جمله از سخنان امیرالمؤمنین علیه السّلام است این است که ثعلب گوید:
حَدَّثَنا ابْنُ الاَْعْرابِىِّ قالَ: قالَ الْمَأْمُونُ: لَوْلا اَنَّ عَلِيّاً عَلَيْهِ السَّلامُ قالَ:ابن اعرابی‌ برای‌ ما روایت نمود که مأمون گفت: اگر نه این بود که علی‌ فرمود:
«اُخْبُـرْ تَقْـلِهِ» لَقُلْـتُ اَنَـا: اِقْلِـهِ تَخْبُـرْ.-«بیازمای‌ تا دشمن شوی‌» من می‌ گفتم: اِقْلِهِ تَخْبُرْ: دشمن بدار تا بیازمایی‌.

حکمت ۴۳۵

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - ما كانَ اللّهُ لِيَفْتَحَ عَلى عَبْد بابَ الشُّكْرِو آن حضرت فرمود: این نیست که خداوند باب شکر را بر عبد باز کند
وَ يُغْلِقَ عَنْهُ بابَ الزِّيادَةِ، وَلا لِيَفْتَحَ عَلى عَبْد بابَ الدُّعاءِو باب افزونی‌ نعمت را ببندد، و درب دعا را بر عبد بگشاید
وَ يُغْلِقَ عَنْهُ بابَ الاِْجابَةِ، وَلا لِيَفْتَحَ عَلى عَبْد بابَ التَّوْبَةِو درب اجابت را ببندد، و باب توبه را بر عبد باز کند
وَ يُغْلِقَ عَنْهُ بابَ الْمَغْفِرَةِ.و درب مغـفـرت را بـبـنـدد.

حکمت ۴۳۶

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - اَوْلَى النّاسِ بِالْكَرَمِ مَنْ عَرَّقَتْ فيهِ الْكِرامُ.و آن حضرت فرمود: سزاوارترین مردم به کرم کسی‌ است که اجدادش از کریمان بوده اند.

حکمت ۴۳۷

- وَ سُئِلَ عَلَيْهِ السَّلامُ: اَيُّما اَفْضَلُ، الْعَدْلُ اَوِ الْجُودُ؟ فَقالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: -از حضرت سؤال شد: کدام برتر است عدل یا جود؟ آن حضرت فرمود:
الْعَدْلُ يَضَعُ الاُْمُورَ مَواضِعَها، وَالْجُودُ يُخْرِجُها مِنْ جِهَتِها.عدْل امور را در جای‌ خود قرار می‌ دهد، و جود آنها را از جایگاه خود بیرون می‌ برد.
وَالْعَدْلُ سائِسٌ عامٌّ، وَالْجُودُ عارِضٌ خاصٌّ. فَالْعَدْلُ اَشْرَفُهُماعدل حافظ عموم است، و جود سودبخش به عده ای‌ خاص. پس عدالت شریفتر
وَ اَفْضَلُهُما.و بـرتـر اسـت.

حکمت ۴۳۸

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - النّاسُ اَعْداءُ ما جَهِلُوا.و آن حضرت فرمود: مردم دشمن آن چیزی‌ هستند که نمی‌ دانند. (تکرار شماره ۱۷۲

حکمت ۴۳۹

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - الزُّهْدُ كُلُّهُ بَيْنَ كَلِمَتَيْنِ مِنَ الْقُرْآنِ:و آن حضرت فرمود: تمام زهد بین دو کلمه از قرآن است:
قالَ اللّهُ سُبْحانَهُ: «لِكَيْلا تَأْسَوْا عَلى ما فاتَكُمْ، وَلاتَفْرَحُواخداوند سبحان فرمود: «تا بر آنچه از دستتان رفته تأسف مخورید، و بر آنچه به شما
بِما آتاكُمْ». وَ مَنْ لَمْ يَأْسَ عَلَى الْماضى، وَ لَمْ يَفْرَحْ بِالاْتىرسیده شاد نگردید». پس آن که بر گذشته اندوه نخورد، و بر آینده شاد نگردد
فَقَدْ اَخَذَ الزُّهْدَ بِطَرَفَيْهِ.هر دو جانب زهد را یافته.

حکمت ۴۴۰

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - ما اَنْقَضَ النَّوْمَ لِعَزائِمِ الْيَوْمِ!و آن حضرت فرمود: خواب چه شکننده است تصمیم های‌ روز را!