قرآن کریمبه زبان فارسی

نهج البلاغه — حکمت‌های ۴۱ تا ۶۰

حکمت‌ها و سخنان کوتاه امیرالمؤمنین علی (ع)

حکمت ۴۱

متن عربیترجمه استاد حسین انصاریان
- وَ قَدْ رُوِىَ عَنْهُ عَلَيْهِ السَّلامُ هذَا الْمَعْنى بِلَفْظ آخَرَ وَ هُوَ قَوْلُهُ:- قَلْبُاین معنا به لفظی‌ دیگر از حضرت روایت شده و آن سخن آن حضرت است: دل
الاَْحْمَقِ فى فيهِ، وَ لِسانُ العاقِلِ فى قَلْبِهِ. - وَ مَعْناهُما واحِدٌ.-احمق در دهان او، و زبان خردمند در قلب اوست. و معنای‌ هر دو جمله یکی‌ است.

حکمت ۴۲

- وَ قـالَ عَلَيْهِ السَّلامُ لِبَعْضِ اَصْحابِهِ فى عِلَّة اعْتَلَّها : -و آن حضرت به یکی‌ از یارانش به وقتی‌ که بیمار شده بود، فرمود:
جَعَلَ اللّهُ ما كانَ مِنْ شَكْواكَ حَطّاً لِسَيِّئاتِكَ، فَاِنَّخداوند آنچه را از بیماری‌ به تو رسیده سبب سقوط گناهانت قرار داد، زیرا در
الْمَرَضَ لا اَجْرَ فيهِ وَلكِنَّهُ يَحُطُّ السَّيِّئاتِ، وَ يَحُتُّها حَتَّبیماری‌ اجری‌ نیست ولی‌ گناهان را همچون ریختن برگها از درخت از صفحه پرونده
الاَْوْراقِ. وَ اِنَّمَا الاَْجْرُ فِى الْقَوْلِ بِاللِّسانِ، وَ الْعَمَلِمی‌ ریزد. پاداش در گفتارِ به زبان، و عملِ به دست و
بِالاَْيْدى وَ الاَْقْدامِ. وَ اِنَّ اللّهَ سُبحانَهُ يُدْخِلُ بِصِدقِ النِّيَّةِپاست. خداوند سبحان محض صدق نیّت و شایستگی‌ باطن،
وَ السَّريرَةِ الصّالِحَةِ مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ الْجَنَّةَ.هر کدام از بندگانش را بخواهد وارد بهشت می‌ کند.
- وَ اَقُولُ: صَدَقَ عَلَيْهِ السَّلامُ «اِنَّ الْمَرَضَ لا اَجْرَ فيهِ» لاَِنَّهُمؤلف گوید: اینکه امام فرموده «بیماری‌ را از جانب خدا پاداش نیست» صحیح است، چه اینکه
مِنْ قَبيلِ ما يُسْتَحَقُّ عَلَيْهِ الْعِوَضُ، لاَِنَّ الْعِوَضَ يُسْتَحَقُّ عَلى ما كانَبیماری‌ از جمله اموری‌ است که آن را عوض است نه مزد، زیرا استحقاق عوض در برابر
فى مُقابَلَةِ فِعْلِ اللّهِ تَعالى بِالْعَبْدِ مِنْ الاْلامِ وَ الاَْمْراضِ وَ ما يَجْرى مَجْرىدردها و بیماریها و امثال اینهاست که از جانب خدا به عبد می‌ رسد،
ذلِكَ، وَ الاَْجْرُ وَالثَّوابُ يُسْتَحَقّانِ عَلى ما كانَ فى مُقَابَلَةِ فِعْلِ الْعَبْدِ،و اجر پاداش در برابر کاری‌ است که عبد انجام می‌ دهد و مستحق آنها می‌ گردد، روی‌ این حساب
فَبَيْنَهُما فَرْقٌ قَدْبَيَّنَهُ عَلَيْهِ السّلامُ كَما يَقْتَضيهِ عِلْمُهُ الثّاقِبُ وَ رَأْيُهُ الصّائِبُ-.بین عوض و پاداش فرق است که امام آن فرق را با علم نافذ و رأی‌ صائب و درست خود بیان نموده.

حکمت ۴۳

- وَ قالَ عَلَيْهِ السّلاَمُ فى ذِكْرِ خَبّابِ بْنِ الاَْرَتِّ:- يَرْحَمُ اللّهُو آن حضرت درباره خبّاب بن اَرَت فرمود: خداوند خبّاب بن ارت را
خَبّابَ بْنَ الاَْرَتِّ، فَلَقَدْ اَسْلَمَ راغِباً، وَ هاجَرَ طائِعاً، وَ قَنِعَرحمت کند، از روی‌ رغبت اسلام آورد، و به خاطر اطاعت از حق هجرت نمود، و به آنچه
بِالْكَفافِ، وَ رَضِىَ عَنِ اللّهِ، وَ عاشَ مُجاهِداً.او را کافی‌ بود قناعت ورزید، و از خداوند خشنود بود، و جهادگر در راه حق زیست.

حکمت ۴۴

- وَ قالَ عَلَيْهِ اَلسَّلامُ: - طُوبى لِمَنْ ذَكَرَ الْمَعادَ، وَ عَمِلَ لِلْحِسابِ،و آن حضرت فرمود: خوشا به حال کسی‌ که به یاد معاد بود، و برای‌ حساب کار کرد،
وَقَنِعَ بِالْكَفافِ، وَ رَضِىَ عَنِ اللّهِ.و به آنچه او را کفایت می‌ نمود قناعت ورزید، و با خشنودی‌ از خدا زیست.

حکمت ۴۵

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - لَوْ ضَرَبْتُ خَيْشُومَ الْمُؤْمِنِ بِسَيْفىو آن حضرت فرمود: اگر با این شمشیر بر بُن بینی‌ مؤمن زنم که با
هذا عَلى اَنْ يُبْغِضَنى ما اَبْغَضَنى. وَ لَوْ صَبَبْتُ الدُّنْيامن دشمنی‌ ورزد دشمنی‌ نخواهد کرد. و اگر تمام جهان را در
بِجَمّاتِها عَلَى الْمُنافِقِ عَلى اَنْ يُحِبَّنى ما اَحَبَّنى. وَ ذلِكَکام منافق ریزم که مرا دوست بدارد دوست نخواهد داشت. زیرا
اَنَّهُ قُضِىَ فَانْقَضى عَلى لِسانِ النَّبِىِّ الاُْمِّىِّ صَلَّى اللّهُ عَلَيْهِقضا جاری‌ شده و بر زبان پیامبر امّی‌ صلّی‌ اللّه علیه و آله
وَ آلِهِ اَنَّهُ قالَ: «يا عَلِىُّ، لايُبْغِضُكَ مُؤْمِنٌ، وَ لايُحِبُّكَ مُنافِقٌ.»گذشته که فرمود: یا علی‌، مؤمن تو را دشمنی‌ نکند، و منافق تو را دوست ندارد.»

حکمت ۴۶

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - سَيِّئَةٌ تَسُوءُكَ خَيْرٌ عِنْدَاللّهِ مِنْ حَسَنَةو آن حضرت فرمود: کار زشتی‌ که تو را برنجاند، نزد خداوند از عملی‌ که تو را دچار
تُعْـجِبُـكَ .خودبینی‌ نماید بهتر است.

حکمت ۴۷

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - قَدْرُ الرَّجُلِ عَلى قَدْرِ هِمَّتِهِ، وَ صِدْقُهُو آن حضرت فرمود: اندازه مرد به اندازه همت او، و صداقتش
عَلى قَدْرِ مُرُوءَتِهِ، وَ شَجاعَتُهُ عَلى قَدْرِ اَنَفَتِهِ، وَ عِفَّتُهُ عَلىبه مقدار جوانمردی‌ او، و دلیریش به اندازه عار داشتنش از کار زشت، و پاکدامنیش
قَـدْرِ غيرَتِـهِ.به میزان غیرت اوست.

حکمت ۴۸

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - الظَّفَرُ بِالْحَزْمِ، وَ الْحَزْمُ بِاِجالَةِ الرَّأْىِ،و آن حضرت فرمود: پیروزی‌ به احتیاط، و احتیاط در به کارگیری‌ رأی‌،
وَ الرَّأْىُ بِتَحْصينِ الاَْسْرارِ.و رأی‌ به حفظ اسرار است.

حکمت ۴۹

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - اِحْذَرُوا صَوْلَةَ الْكَريمِ اِذا جاعَ، وَ اللَّئيمِو آن حضرت فرمود: از حمله کریم چون گرسنه شود، و از حمله پست
اِذا شَـبِـعَ .چون سیر شود بپرهیزید.

حکمت ۵۰

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - قُلُوبُ الرِّجالِ وَحْشِيَّةٌ، فَمَنْ تاَلَّفَهاو آن حضرت فرمود: دلهای‌ مردمان وحشی‌ است، هر کس به آنها الفت
اَقْبَلَـتْ عَلَيْـهِ .جوید به او روی‌ آورند.

حکمت ۵۱

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - عَيْبُكَ مَسْتُورٌ ما اَسْعَدَكَ جَدُّكَ.و آن حضرت فرمود: عیبت پوشیده است تا وقتی‌ که دولت و نعمت تو را مساعدت کند.

حکمت ۵۲

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - اَوْلَى النّاسِ بِالْعَفْوِ اَقْدَرُهُمْ عَلَى الْعُقُوبَةِ.و آن حضرت فرمود: سزاوارترین مردم به گذشت، تواناترین آنان به مجازات است.

حکمت ۵۳

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - السَّخاءُ ما كانَ ابْتِداءً، فَاَمّا ما كانَو آن حضرت فرمود: سخاوت آن است که بی‌ درخواست باشد، ولی‌ آنچه را
عَـنْ مَسْاَلَـة فَحَيـاءٌ وَ تَـذَمُّـمٌ .به درخواست بخشند به خاطر حیا و برای‌ رهایی‌ از بدگویی‌ است.

حکمت ۵۴

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - لا غِنى كَالْعَقْلِ، وَ لا فَقْرَ كَالْجَهْلِ،و آن حضرت فرمود: ثروتی‌ چون عقل، و فقری‌ چون جهل،
وَلا ميراثَ كَالاَْدَبِ، وَلا ظَهيرَ كَالْمُشاوَرَةِ.و میراثی‌ چون ادب، و پشتیبانی‌ همچون مشورت نیست.

حکمت ۵۵

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - الصَّبْرُ صَبْرانِ: صَبْرٌ عَلى ما تَكْرَهُ،و آن حضرت فرمود: صبر دو صبر است: صبر بر آنچه میل نداری‌ (عبادت)،
وَ صَبْـرٌ عَمّا تُحِبُّ.و صبر از آنچه دوست نداری‌ .

حکمت ۵۶

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - الْغِنى فِى الْغُرْبَةِ وَطَنٌ، وَالْفَقْرُ فِى الْوَطنِو آن حضرت فرمود: ثروت در غربت وطن، و تهیدستی‌ در وطن
غُـرْبَـةٌ .غربت است.

حکمت ۵۷

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - الْقَناعَةُ مالٌ لايَنْفَدُ.و آن حضرت فرمود: قناعت گنجی‌ است که تمام نمی‌ شود.
- وَ قَدْ رُوِىَ هذَا الْكَلامُ عَنِ النَّبِىِّ صَلَّى اللّهُ عَلَيْهِ وَآله.-و این سخن از پیامبر صلّی‌ اللّه علیه و آله هم نقل شده.

حکمت ۵۸

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - الْمالُ مادَّةُ الشَّهَواتِ.و آن حضرت فرمود: مال مادّه شهوات است.

حکمت ۵۹

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - مَنْ حَذَّرَكَ كَمَنْ بَشَّرَكَ.و آن حضرت فرمود: آن که تو را از بدی‌ بیم دهد چون کسی‌ است که به خوبی‌ مژده دهد.

حکمت ۶۰

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - اللِّسانُ سَبُعٌ، اِنْ خُلِّىَ عَنْهُ عَقَرَ.و آن حضرت فرمود: زبان درنده ای‌ است، که اگر آزادش گذارند بگزد.