قرآن کریمبه زبان فارسی

نهج البلاغه — حکمت‌های ۶۱ تا ۸۰

حکمت‌ها و سخنان کوتاه امیرالمؤمنین علی (ع)

حکمت ۶۱

متن عربیترجمه استاد حسین انصاریان
- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - الْمَرْاَةُ عَقْرَبٌ حُلْوَةُ اللَّسْبَةِ.و آن حضرت فرمود: زن عقربی‌ است که گزیدنش شیرین است.

حکمت ۶۲

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - اِذا حُيّيتَ بِتَحِيَّة فَحَىِّ بِاَحْسَنَ مِنْها،و آن حضرت فرمود: چون تو را سلام کنند بهتر از آن را پاسخ ده،
وَ اِذا اُسْدِيَتْ اِلَيْكَ يَدٌ فَكافِئْها بِما يُرْبى عَلَيْها، وَالْفَضْلُو هرگاه احسانت نمایند آن را به افزونتر پاداش ده، گرچه برتری‌
مَــعَ ذلِــكَ لِـلْبـادى .برای‌ کسی‌ است که ابتدای‌ به تحیّت و احسان نموده.

حکمت ۶۳

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - الشَّفيعُ جَناحُ الطّالِبِ.و آن حضرت فرمود: شفاعت کننده پر و بال شفاعت خواه است.

حکمت ۶۴

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - اَهْلُ الدُّنْيا كَرَكْب يُسارُ بِهِمْ وَ هُمْ نِيامٌ.و آن حضرت فرمود: اهل دنیا چون کاروانی‌ هستند که آنان را می‌ برند در حالی‌ که درخوابند.

حکمت ۶۵

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - فَقْدُ الاَْحِبَّةِ غُرْبَةٌ.و آن حضرت فرمود: از دست رفتن دوستان غربت است.

حکمت ۶۶

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - فَوْتُ الْحاجَةِ اَهْوَنُ مِنْ طَلَبِها اِلىو آن حضرت فرمود: به حاجت نرسیدن آسانتر از درخواست آن
غَيْرِ اَهْلِها.از نـااهـل است.

حکمت ۶۷

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - لاتَسْتَح ِ مِنْ اِعْطاءِ الْقَليلِ فَاِنَّ الْحِرْمانَو آن حضرت فرمود: از عطای‌ اندک حیا مکن، که نومید کردن
اَقَـلُّ مِنْـهُ .کمتر از آن است.

حکمت ۶۸

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - الْعَفافُ زينَةُ الْفَقْرِ، وَ الشُّكْرُ زينَةُ الْغِنى.و آن حضرت فرمود: پاکدامنی‌ زینت تهیدستی‌ ، و شکر زینت توانگری‌ است.

حکمت ۶۹

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - اِذا لَمْ يَكُنْ ما تُريدُ فَلاتُبَلْ كَيْفَ كُنْتَ.و آن حضرت فرمود: هرگاه آنچه خواهی‌ نباشد، از اینکه چگونه باشی‌ باک مدار.

حکمت ۷۰

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - لاَ يُرَى الْجاهِلُ اِلاّ مُفْرِطاً اَوْ مُفَرِّطاً.و آن حضرت فرمود: نادان جز به افراط و تفریط دیده نشود.

حکمت ۷۱

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - اِذا تَمَّ الْعَقْلُ نَقَصَ الْكلامُ.و آن حضرت فرمود: چون عقل کامل شود سخن کم گردد.

حکمت ۷۲

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - الدَّهْرُ يُخْلِقُ الاَْبْدانَ، وَ يُجَدِّدُ الاْمالَ،و آن حضرت فرمود: روزگار بدنها را کهنه، و امیدها را نو،
وَ يُقَرِّبُ الْمَنِيَّةَ، وَ يُباعِدُ الاُْمْنِيَّةَ. مَنْ ظَفِرَ بِهِ نَصِبَ،و مرگ را نزدیک، و آرزو را دور می‌ کند. آن که به روزگار دست یافت ناراحتی‌ دید،
وَ مَـنْ فاتَـهُ تَعِـبَ .و هر که آن را از دست داد در سختی‌ افتاد.

حکمت ۷۳

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - مَنْ نَصَبَ نَفْسَهُ لِلنّاسِ اِماماً فَعَلَيْهِ اَنْو آن حضرت فرمود: آن که خود را در مرتبه پیشوایی‌ قرار می‌ دهد باید
يَبْدَأَ بِتَعْليمِ نَفْسِهِ قَبْلَ تَعْليمِ غَيْرِهِ، وَلْيَكُنْ تَأْديبُهُ بِسيرَتِهِپیش از مؤدب نمودن مردم به مؤدب نمودن خود اقدام کند، و پیش از آنکه دیگران
قَبْلَ تَأْديبِهِ بِلِسانِهِ، وَ مُعَلِّمُ نَفْسِهِ وَ مُوَدِّبُها اَحَقُّ بِالاِْجْلالِرا به گفتار ادب نماید، باید به کردارش مؤدب به آداب کند، و آن که خود را بیاموزد
مِــنْ مُعَـلِّـمِ الـنّـاسِ وَ مُـوَدِّبِـهِـمْ .و ادب نماید به تعظیم سزاوارتر است از کسی‌ که فقط دیگران را بیاموزد و تأدیب کند.

حکمت ۷۴

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - نَفَسُ الْمَرْءِ خُطاهُ اِلى اَجَلِهِ.و آن حضرت فرمود: نفس کشیدن انسان گام برداشتن او به سوی‌ مرگ است.

حکمت ۷۵

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - كُلُّ مَعْدُود مُنْقَض،وَكُلُّ مُتَوَقَّع آت.و آن حضرت فرمود: هر شمرده شده ای‌ تمام شدنی‌، و هر انتظارکشیده ای‌ رسیدنی‌ است.

حکمت ۷۶

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - اِنَّ الاُْمُورَ اِذَا اشْتَبَهَتِ اعْتُبِرَ آخِرُهاو آن حضرت فرمود: زمانی‌ که امور مشتبه شود، پایان آنها به اوّلشان
بِـاَوَّلِـها .سنجیده شود.

حکمت ۷۷

- وَ مِنْ خَبَرِ ضِرارِ بْنِ ضَمْرَةَ الضِّبابِىِّ عِنْدَ دُخُولِهِ عَلى مُعاوِيَةَ وَ مَسْاَلَتِهِاز خبر ضِرار پسر ضَمره ضِبابی‌ است وقتی‌ بر معاویه وارد شد و معاویه
لَهُ عَنْ اَميرِالْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلامُ، قالَ: فَاَشْهَدُ لَقَدْ رَاَيْتُهُ فى بَعْضِدر رابطه با امیرالمؤمنین علیه السلام از او پرسید، ضرار گفت: شهادت می‌ دهم که او را در بعضی‌ از
مَواقِفِهِ وَ قَدْ اَرْخَى اللَّيْلُ سُدُولَهُ، وَ هُوَ قائِمٌ فى مِحْرابِهِ،مواقف دیدم به وقتی‌ که شب پرده های‌ خود را فروافکنده بود، و او در محرابش به عبادت ایستاده،
قابِضٌ عَلى لِحْيَتِهِ، يَتَمَلْمَلُ تَمَلْمُلَ السَّليمِ، وَ يَبْكىو محاسنش را به دست گرفته وچون شخص مارگزیده به خود می‌ پیچید، و مانند انسان
بُكاءَ الْحَـزينِ، وَ يَقُـولُ:-غمگین گریه می‌ کرد و می‌ گفت:
يا دُنْيا، يا دُنْيا، اِلَيْكِ عَنّى، اَ بى تَعَرَّضْتِ؟! اَمْ اِلَىَّای‌ دنیا، ای‌ دنیا، از من دوری‌ گزین، خود را به من عرضه می‌ کنی‌؟! یا آرزومندم
تَشَوَّقْتِ؟! لا حانَ حينُكِ، هَيْهاتَ! غُرّى غَيْرى، لاحاجَةَشده ای‌؟! زمان وصالت نزدیک مباد، هرگز! غیر مرا فریب ده، که مرا به تو
لى فيكِ، قَدْ طَلَّقْتُكِ ثَلاثاً لارَجْعَةَ فيها. فَعَيْشُكِ قَصيرٌ، وَنیازی‌ نیست، تو را سه طلاقه کرده ام که آن را بازگشتی‌ نیست. زندگیت کوتاه،
خَطَرُكِ يَسيرٌ، وَ اَمَلُكِ حَقيرٌ. آهِ مِنْ قِلَّةِ الزّادِ، وَ طُولِبزرگیت اندک، و مرادت کوچک است. آه از کمی‌ زاد، و درازی‌
الطَّريقِ، وَ بُعْدِ السَّفَرِ، وَ عَظيمِ الْمَوْرِدِ!راه ، و دوری‌ ســفر ، و عظمــت قیـامـت!

حکمت ۷۸

- وَ مِنْ كَلام لَهُ عَلَيْهِ السّلاَمُ لِلسّائِلِ الشّامِىِّ لَمّا سَاَلَهُ: اَكانَ مَسيرُنااز سخنان آن حضرت است در پاسخ مردی‌ از اهل شام زمانی‌ که پرسید: آیا رفتن ما
اِلَى الشّامِ بِقَضاء مِنَ اللّهِ وَ قَدَر؟ بَعْدَ كَلام طَويل هذا مُخْتارُهُ:-به سوی‌ شام به قضاء و قدرالهی‌ بود؟ پس از گفتاری‌ طولانی‌ که این برگزیده ای‌ ازآن است:
وَ يْحَكَ! لَعَلَّكَ ظَنَنْتَ قَضاءًلازِماً وَ قَدَراً حاتِماً؟!وَ لَوْ كانَوای‌ بر تو! شاید قضاء لازم و قَدَر حتم را گمان برده ای‌؟! اگر این گونه
ذلِكَ كَذلِكَ لَبَطَلَ الثَّوابُ وَالْعِقابُ، وَسَقَطَ الْوَعْدُ وَالْوَعيدُ.بود هرآینه پاداش و عقاب باطل، و بشارت و تهدید ساقط می‌ شد.
اِنَّ اللّهَ سُبْحانَهُ اَمَرَ عِبادَهُ تَخْييراً، وَ نَهاهُمْ تَحْذيراً،خداوند سبحان بندگانش را بر اساس اختیار آنان امر فرموده، و محض ترساندن نهی‌ نموده،
وَ كَلَّفَ يَسيراً، وَلَمْ يُكَلِّفْ عَسيراً، وَ اَعْطى عَلَى الْقَليلِ كَثيراً،آسان را به آنان تکلیف کرده، و سخت را تکلیف نکرده، به اندک عمل عطای‌ بسیار عنایت کرده،
وَ لَمْ يُعْـصَ مَغْلُـوباً ، وَ لَمْ يُطَـعْ مُكْـرِهاً ،از این باب که مغلوب خلق است نافرمانی‌ نشده، و خلق فرمانش را برده اند نه از جهت اینکه مجبورشان کرده،
وَ لَمْ يُرْسِلِ الاَْنْبِياءَ لَعِباً، وَ لَمْ يُنْزِلِ الْكُتُبَ لِلْعِبادِ عَبَثاً،ارسال انبیاء بازیچه نیست، و کتب آسمانی‌ را برای‌ بندگان به بیهودگی‌ نفرستاده،
وَ لا خَلَقَ السَّمواتِ وَالاَْرْضَ وَ ما بَيْنَهُما باطِلاً،و آسمانها و زمین و آنچه بین آنهاست را بر وجه باطل نیافریده،
«ذلِكَ ظَنُّ الَّذينَ كَفَرُوا،فَوَيْلٌ لِلَّذينَ كَفَرُوا مِنَ النّارِ».«این گمان مردمی‌ است که کافر شدند، پس وای‌ بر کافران از عذاب دوزخ».

حکمت ۷۹

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ: - خُذِ الْحِكْمَةَ اَنّى كانَتْ، فَاِنَّ الْحِكْمَةَو آن حضرت فرمود: حکمت را هر جا هست فرا گیرید، که حکمت در سینه
تَكُونُ فى صَدْرِ الْمُنافِقِ فَتَلَجْلَجُ فى صَدْرِهِ حَتّى تَخْرُجَمنافق هم هست، در آنجا قرار نمی‌ گیرد تا بیرون آید و در سینه
فَتَسْكُنَ اِلى صَواحِبِها فى صَدْرِ الْمُؤْمِنِ.مـؤمن بـا دیگـر یـارانـش آرام گیـرد .

حکمت ۸۰

- وَ قالَ عَلَيْهِ السَّلامُ فى مِثْلِ ذلِكَ: - الْحِكْمَةُ ضالَّةُ الْمُؤْمِنِ،و آن حضرت در همین زمینه فرمود: حکمت گمشده مؤمن است،
فَخُذِ الْحِكْمَةَ وَ لَوْ مِنْ اَهْلِ النِّفاقِ.پس حکمت را فراگیر گرچه از اهل نفاق باشد.