قرآن کریمبه زبان فارسی

باب سوم مقام توبه

اللمع فی التصوف — ابونصر سراج طوسی

ابویعقوب، یوسف بن حمدان سوسی گفت: نخستین مقام از مقامات منقطعین از دنیا توبه است. معنی توبه را ازو پرسیدند گفت: توبه بازگشت از هر کاری است که علم آن را ناپسند دانسته به تمامی آنچه علم آن را پسندیده داشته است. از سهل بن عبدالله توبه را پرسیدند. گفت: هیچ گاه گناهت را از یاد نبری. جنید را از توبه پرسیدند. گفت: گناهانت را فراموش کنی. شیخ ابونصر گفت: پاسخ سوسی دربارۀ توبۀ مریدان و طالبان و نو سالکان است که گاهی توبه به سودشان و گاهی به زیانشان است. پاسخ سهل نیز در همین ساحت است. اما پاسخ جنید در بابِ توبۀ کاملانی است که گناهان خود را از شدت عظمت و دوام یاد خدا به خاطر نمی‌آورند. این جواب همانند پاسخی است که از رویم دربارۀ توبه آورده شده که گفته: توبه، توبه کردن از توبه است. همچنین ذوالنون را از توبه پرسیدند. گفت: عوام باید از گناهان توبه کنند و خواص از غفلت. عارفان و واصلان در باب توبه چون ابوالحسین نوری سخن می‌گویند که گفت: توبه آن است که از همه چیز به جز خدا توبه کنی. و به همین معنا دیگری اشاره کرده است که: گناهان مقربان خدا، نیکی‌های نیکان است که احتمالاً گوینده ذوالنون بوده است. و کسی دیگر که گفت: ریاکاری عارفان همچون اخلاص مریدان است. تایبان چند گونه‌اند یکی از بدی‌ها و زشتی‌ها توبه می‌کند و دیگری از لغزش‌ها و غفلت از حق و سومی از دیدن نیکی‌ها و عبادت‌هایش(که چرا به کارش چشم داشته). مقتضی توبه پرهیزگاری است.