شیخ گفت: اگر بپرسند که معنای درست مستنبطات چیست؟ باید گفت: روشِ درک اهل فهم از کتاب خدا و سنت پیامبر(ص) و رفتاری هماهنگ با آنها از جهت ظاهر و باطن است. اگر صوفیان آنچه را که درمی‌یابند به کار گیرند، به قلمرو نادانسته‌ها نیز آگاه خواهند شد که علم اشارت‌ها و کردارهای دل به ویژه دل‌های برگزیدگان است، دل‌هایی که گنجینۀ لطایف و اسرار و معارف ناپیدا و حکمت‌های ناشناخته در معانی قرآن کریم و گفته‌های پیامبر(ص) است. خداوند می‌فرماید: آیا در قرآن به درستی نمی‌اندیشند، آیا بر دل‌هایشان قفل نهاده شده است؟(محمد/ ۲۴). و پیامبر(ص) گفت:«هر کس به کار گیرد آنچه را که دانست خداوند آنچه را که هم نمی‌داند بدو خواهد رساند». وقفلِ دل، گرفتاری آن بر اثر زیادی گناه و پیروی هوا و دوستی دنیا و طول غفلت و شدت حرص و آسایش طلبی و مدح دوستی و خود پسندی است. هرگاه خداوند این بیماری‌ها را از دل با صدق توبه و پشیمانی برداشت قفل‌ها از دل‌ها برداشته شده و دانش‌ها و فرخندگی‌ها از نهانِ جهان بر دل خواهند ریخت و زبان، ترجمان آن جهان‌های ناشناخته و غرایب حکمت و علم خواهد شد.
این برگزیدگان آنگاه که دریافته‌های دلشان را باز گویند نوراهان و جویندگان و خواهندگان گوهرهای گفته‌های آنها را با گوش‌هایی شنوا و دل‌هایی آماده خواهند چید و با آنها خواهند زیست و از آنها بهره خواهند برد و دوباره زنده خواهند شد. خداوند فرمود ه است: آیا در قرآن نمی‌اندیشند که اگر جز خدا آن را فرستاده بود، چندگانگی‌ها در آن بسیار بود(نساء/ ۸۲). خداوند همه را به تدبر و ژرف اندیشی در باب قرآن فراخوانده تا بدانند که قرآن یگانه است و از آن می‌توان دانه‌‌ها چید. سپس خداوند می‌گوید: اگر امنیت یا خوف سراغشان آید به یکدیگر باز می‌گویند و پخش می‌کنند اما اگر آن را به پیامبر و اولوالامر برگردانند، اهل علم آنچه را که باید از آن درمی‌یابند(نساء/۸۳). گفته‌اند اولوالامر در این جا اهل دانشند. خداوند در این جا یک ویژگی برای اهل علم و یک ویژگی برای اهل استنباط آورده است.
گفته‌اند مردی پیش پیامبر(ص) آمد و گفت: ای فرستادۀ خدای، مرا علمی شگفت بیاموز. پیامبر گفت:«هر چه را در آغاز علم به کار می‌گیری، استوار دار، سپس نزد من بیا تا علم‌های شگفت را به تو بیاموزم». عُلما و فقیهان در شهرها در هر زمانی استنباط مشهوری از آیه‌های قرآن و گفته‌های پیامبر(ص) دارند که می‌توان در حل اختلاف‌ها و راهنما قرار گرفتن بس به کار آیند. یکی از آنها در باب این گفتۀ پیامبر است که:«کردارها وابسته به نیت‌ها هستند و هر فردی را از پاداش آن رسد که در درون اندیشیده است. هر که رفتنش برای خدا و فرستادۀ او باشد...» گفته شده است که این حدیث درسی باب از علم حدیث می‌تواند جا گیرد، این گونه استنباط تنها از برداشت‌های ژرف است. همچنین استدلال‌های خردورزانۀ متکلمان و صاحب نظران برداشت‌های ذهنی آنهاست که به تمام در پیشگاه صاحبانشان پذیرفته و گرامی هستند، چه انگیزۀ این برداشت‌ها، یاری حق و راندن باطل است. زیباتر از این برداشت‌ها، برداشت‌هایِ علمی اهل علم و اخلاص و راست گویان در دانش خویش است تا با کارکرد بدان و به کار بست مجاهدات و ریاضات و پرستش‌ها، به خداوند نزدیک گردند.