جهات موجودات نسبت به حقّ سبحانه

و أیضا منها از پیش‌تر معلوم شد كه هر موجودی را از موجودات دو جهت است نسبت با حقّ سبحانه یكی چه معیت وی با حقّ سبحانه و احاطه و سریان وی سبحانه در وی بالذّات بی‌توسط امری دیگر و این جهت را طریق وجه خاصّ گویند و فیضی كه از این طریق می‌رسد بی‌واسطه است و توجه بنده را به این جهت توجه به وجه خاص گویند و استیلای این جهت را بر بنده و استهلاك و اضمحلال بنده را در این جهت جذبه گویند و جهت دیگر سلسلۀ ترتیب است كه فیضی كه به وی رسد به وساطت اموری بود كه در معیت وی بالوجود الحقّ سبحانه مدخلی داشته باشند و فیضی كه به وی رسد بر مراتب آن‌ها مرور كند و منصبغ به احكام آن‌ها متّنازِلّا به وی برسد و چون بنده بر همین طریق متّصاعّداً به حقّ سبحانه و تعالی باز گردد تا آن كه احكام یك یك مرتبه را باز می‌گذارد به مرتبۀ فوق آن ترقی می‌كند تا به آن اسمی كه مبدأ تعین وی است برسد و در آن مستهلك و مضمحل گردد و آن نسبت به وی تجلّی ذاتی وی باشند این طریقه را سلسلۀ ترتیب گویند و روش بنده را به این طریق مرتبۀ بعد مرتبۀ سلوك گویند و واصل به این را اگر چه كم‌تر باشد از واصل به طریق اوّل احاطه‌ای هست به احوال مراتب كه واصل به طریق اوّل را نیست و واصل به طریق اوّل را چون باز گردانند و بر طریق سلسلۀ ترتیب باز به مطلوب رسانند وی را مجذوب سالك خوانند و سالك بر طریق ثانی را چون سلوك وی منتهی به وجه خاصّ و استهلاك در آن گردد سالك مجذوب گویند و هر یك از این دو صاحب دولت اقتدا را شاید و تربيت مریدان از وی آید.