و أیضاً منها مقربات كه اعمال و عباداتند یا از قبیل نوافلند كه حقّ سبحانه و تعالی آن را بر بندگان خود ایجاب نكرده است بلكه ایشان آن‌ها را تقرّباً الی اللّه تعالی به خود لازم گردانیده‌اند و چون در این ارتكاب و التزام وجود ایشان در میان است فنای ذات و استهلاك جهت خلقیت آن در جهت حقیت فایده نمی‌دهد بلكه نتیجۀ آن همین است كه قوا و اعضاء و جوارح وی عین حقّ گردد به آن معنی كه جهت حقّیت بر خلقیت غالب آید و جهت خلقيت مغلوب و مقهور گردد و این را قُرب نوافل گویند و در این قُرب بندۀ سالك فاعل و مدرك باشد و حقّ سبحانه و تعالی آلت وی و اشارت به این مرتبه است حدیث كنتُ سمعه و بصره و لسانه و یده و رجله بی یسمع و بی یبصر و بی ینطق و بی یبطش و بی یسعی.
و یا از قبیل فرائضند كه حقّ سبحانه و تعالی آن اعمال و عبادات را بر ایشان ایجاب كرده است و ایشان بنابر امتثال امر ارتكاب آن نموده‌اند و چون در ایجاب و ارتكاب وجود ایشان در میان نیست نتیجۀ آن فناء ذات سالك و استهلاك جهت خلقیت آن است در جهت حقیّت واین را قُرب فرایض گویند و در این قُرب حضرت حقّ سبحانه فاعل و مدرك است و سالك با قوا و اعضاء و جوارح خود به منزله آلت، و اشارت به این مرتبه است أنّ اللّه قال علی لسان نبیه أو عبده سمع اللّه لمن حمده.
و چون این را دانستی بدان كه مقرّبان از چهار حال بیرون نیستند یا متحقّق به قُرب نوافلند فقط و ایشان را صاحب قُرب نوافل خوانند و یا به قُرب فرایض فقط و ایشان را صاحب قُرب فرایض خوانند و یا به جمع بین القُربین، بی تقید به احدهم و بی‌مناوبه، كه گاهی یكی باشد و گاهی دیگری بلكه معاً معاً به هر دو قُرب و احكام آن متحقّ باشند و این را مرتبۀ جمع الجمع و قاب قوسین و مقام كمال خوانند و آیه أنّ الّذین یبایعونك انّما یبایعون اللّه یدُ اللّه فوق أیدیهم اشارت به این مرتبه است و یا به هیچ یك از این احوال سه گانه مقید نیستند بلكه مر ایشان راست كه به هر یك از قُربین ظاهر شوند و به جمع بینهما نیر، بی‌تقید به هیچ یك از این احوال، و این را مقام احدیت جمع و مقام أو أدنی خوانند و اشارت به این است و ما رمیتَ إذ رمیت و لكنّ اللّه رمی و این مقام به اصالت خاصّ خاتم النبیین ص است و به وراثت و كمال متابعت كمّل اولیاء را از این حظی است.