الحمد حمد در عرف طایفۀ صوفیه قدّس اللّه تعالی اسرارهم عبارت است از اظهار كمال محمود به صفات جمال و نعوت جلال بر سبیل تعظیم و اجلال و آن یا از مرتبۀ جمع است بر جمع چنان چه حقّ سبحانه و تعالی در مرتبۀ غیب و معانی مثلاً اظهار كرد كمالات خود را بر خود بالتعین و التجلّی الأوّل و الثانی و ما اشتمل علیه من الشئون و الإعتبارت اوّلاً و الحقایق الإلهیة الكونیة ثانیاً.
رباعیة
و یا از مرتبۀ فرق بر فرق چنان كه مظاهر خلقیه و مجالی كونیه به السنۀ اقوال و افعال و احوال اظهار جمال و كمال یك‌دیگر و آن به حقیقت حمد حضرت حقّ است مر خودش را به واسطۀ تنزّل به حضرات وجود و مراتب شهود.
رباعیة
و یا از مرتبۀ جمع بر فرق چنان كه به افاضۀ نور وجود بر حقایق و اعیان موجودات كه به لسان اصطلاح از آن به فیض مقدس تعبیر می كند استعدادات و قابلیات ایشان مر وجود و كمالات تابعۀ آن را كه این استعدادات و قابلیات از منقضیات فیض اقدس است.
رباعیة
و یا از مرتبۀ فرق بر جمع چنان كه مراتب جمیع وجود روحاً و مثالاً و حسّاً به جمیع السنه، قولاً و حالاً، حمد حضرت ذوالجلال و الاكرام می‌گویند و اظهار كمال ذات و صفات و افعال حضرت او می‌كنند.
رباعیة