قرآن کریمبه زبان فارسی

تحسین سکوت و ستایش صموت

شرح دیوان منسوب به امیرالمؤمنین (ع) — قاضی کمال‌الدین میرحسین میبدی یزدی
أَدَّبْتُ نَفْسِی فَما وَجَدْتُ لَهابِغَیْرِ تَقْوَی الْإِلٰهِ مَنْ أَدَبِ
فِی کُلِّ حالاتِها وَإِنْ قَصُرَتْأَفْضَلَ مِنْ صَمْتِها عَنِ الْکَذِبِ
وَ غِیبَةِ النّاسِ إِنَّ غِیبَتَهُمْحَرَّمَها ذُو الْجَلالِ فِی الْکُتُبِ
إِنْ کانَ مِنْ فِضَّةٍ کَلامُکِ یا نَفْسُفَإِنَّ السُّکُوتَ مِنْ ذَهَبِ

وِجْدان: یافتن «از ثانی». و غَیْر: مغایر. و قِصَر: کوتاه بودن «از خامس». و صَمْت و صُمات و صُمُوت و سَکْت و سُکات و سُکُوت: خاموش شدن. و کَذِب «به کسر ذال»: دروغ والکلام خلفَ إنسانٍ بما یغمّه، لو سِمعَه، إن کان صادقاً، سُمَّی غِیبَةً، و إن کان کاذباً، سُمِّی «بُهتاناً». و تَحْریم: حرام کردن. و کَلام: سخن. و أَفْضَل صفت أَدَب. و عَنِ الْکَذِب متعلق به صَمْت. و غِیبَتَة معطوف بر کَذِب. و حَرَّمَها اشارت به آیت «وَلَا يَغْتَب بَّعْضُكُم بَعْضًا أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَن يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتًا»۱. و امام غزالی در احیا فرماید: «قال سلیمان بن داود ﷷ: إن کان الکلامُ مِنْ فضّةٍ، فالصَّمتُ من ذهبٍ.»

می‌فرماید: ادب کردم نفس خود را، پس نیافتم مر نفس را غیر پرهیزکاری خدا ادبی که باشد در همهٔ حالات او، و اگر چه کوتاه باشند، فاضل‌تر از خاموشی او از دروغ و از غیبت مردم، به درستی که غیبت مردم، حرام ساخته است آن را حضرت ذوالجلال در کتابهای آسمانی. اگر باشد از سیم سخن تو، ای نفس، بدرستی که خاموشی از طلاست.

از هر چه کنی خیال خاموشی بهوز غیبت اهل دل فراموشی به
تقویٰ سبب نجات مردم باشدگر مدت عمر خود دران کوشی به
  1. - الحجرات: ۱۲. ↑